انسان را شيفته و گمراه و شكوه بازارهاى تبريز را نشان مىدهد . » « 1 »
در تبريز بازارهاى جداگانهاى وجود داشت كه توسط اعيان بنا شده بود . ميرزا صادق حاكم آذربايجان در سدهء هفدهم ميلادى بازارى سرپوشيده در تبريز ساخت . اين بازار « ميرزا صادق بازارى » ( بازار ميرزا صادق ) ناميده مىشد . در اين بازار مغازههاى بسيار و چند كاروانسرا وجود داشت . « 2 » ميدان اسب تبريز يك مركز تجارت بود . صنعتگرانى كه در اين ميدان كار مىكردند ، محصولاتشان را مىفروختند . در تبريز بازارهاى اختصاصى چون مسگران ، كلاهدوزان ، سراجان ، زرگران ، جواهرچيان ، چاقوسازان ، رويگران ، بازار گاو نر ، بازار كاه ، بازار شالچى ، بازار رنگرزان ، بزازان ، هيزمفروشان و . . . وجود داشت . « 3 » در كنار بازارهاى بزرگ ، بازارهاى كوچكى چون بازارچهء نوبر و بازار سرخاب نيز موجود بود . « 4 »
در تبريز تيمچههايى بود كه تاجران عمده در آن داد و ستد مىكردند . بزرگترين تيمچه شهر چهار در بزرگ داشت . اولياء چلبى مىنويسد : « مانند آن در هيچجا نبود . » « 5 » بازارها در مركز شهر قرار داشت . در تبريز نزديك هفتاد حجرهء تاجر بود « 6 » كه معمولا در بازارها وجود داشت . طبق گفتهء شاردن در تبريز پانزده هزار و از نظر اولياء چلبى هفت هزار مغازه بود . « 7 » اگر ازدياد جمعيت تبريز در اواسط سدهء هفدهم ، گسترش شهر ، و رشد تجارت را در نظر بگيريم ، رقم شاردن به حقيقت نزديكتر است .
از سوى ديگر در نيمهء دوم سدهء هفدهم ميلادى ميرزا ابراهيم وزير آذربايجان يك مغازه در بازار شمشيرسازان ، يك مغازه در بازار رويگران ، چهل و چهار مغازه در بازار سرخاب ، پنج مغازه در صاحبآباد ، شش مغازه در تيمچهء پشت همان ميدان ، دو مغازه در محلهء پيربوداق ( جمعا پنجاه و نه مغازه ) ؛ و ميرزا محمد صادق مستوفى الممالك آذربايجان نيز هفتاد و چهار مغازه
هامش
( 1 ) . همان .
( 2 ) . جمللى كاررى ، ص 33 .
( 3 ) . روضات الجنان ، ج 1 ، ص 476 ، 485 - 486 ؛ اولياء چلبى ، سياحتنامه سى ، ج 2 ، ص 251 ؛ ظهيريه ، وقفنامه سى ، نك : عبد العلى كارنگ ، آثار باستانى آذربايجان ، ج 1 ، ص 375 ؛ جعفر پاشا ، وقفنامه سى ، نك : عبد العلى اديب برومند ، « وقفنامهء تاريخى مورخ 988 هجرى » ، مجلهء راهنماى كتاب ، مهر و دى 2535 ، ش 7 - 10 ، ص 699 ، 704 .
( 4 ) . روضات الجنان ، ج 1 ، ص 375 ، 478 .
( 5 ) . اولياء چلبى ، سياحتنامه سى ، ج 2 ، ص 251 .
( 6 ) . همان .
( 7 ) . شاردن ، همان ، ج 2 ، ص 403 ؛ اولياء چلبى ، سياحتنامه سى ، ج 2 ، ص 251 ؛ حيدروف ، همان ، ص 38 - 39 .