و پيشنهاداتى ارائه مىكند . « 1 »
در كتابنامهء نامى « 2 » از خواندمير كه به صورت منشآت است ( سدهء شانزدهم ) ، تصويرى از فرمان شاه اسماعيل اول مبنى بر تعيين كمال الدين بهزاد به عنوان رئيس كتابخانهء دربار آمده است . به خاطر وجود همين فرمان ، ما اطلاعاتى ارزشمند دربارهء كتابخانهء دربار صفوى و كاركنان آن به دست آوردهايم .
يكى از آثار منشآت مانند كه مورد استفادهء ما قرار گرفت ، نسخهء خطى كتاب مجموعهء مراسلات است كه توسط حيدر ايواوغلو در دورهء شاه صفى ( 1629 - 1642 م . ) ترتيب يافت و در سال 1104 ق . ( 1692 - 1693 م . ) رونوشتى از آن تهيه شد . در اينجا برخى فرمانها و نامههاى گرد آمده ، از نظر فراگيرى وضعيت سياسى و اقتصادى تبريز جالب است . « 3 »
برخى فرمانها به مثابهء سند رسمى دربارهء دورهء مورد بحث از تاريخ تبريز اهميت دارند ؛ به عنوان مثال رونوشت فرمان شاه تهماسب اول ( 1524 - 1576 م . ) در سال 972 ق . ( 1565 م . ) مبنى بر لغو ماليات تمغا از بازرگانى تبريز ، در ديوار مسجد جامع اين شهر حك گرديده است .
در پژوهش تاريخ تبريز ، از آثار ادبى و هنرى بسيارى از شاعران و انديشمندان آذربايجان و آسياى مركزى استفاده شده است . در آثار قطران تبريزى ( سدهء يازدهم ) ، خاقانى شروانى ( سدهء دوازدهم ) و كمال الدين خجندى ( سدهء چهاردهم ) معلومات ارزشمندى دربارهء دورهء مورد پژوهش وجود دارد . معلوماتى كه در منابع تاريخى به آنها برخورد نمىكنيم . قطران تبريزى كه در خدمت و هسودان و پسرش مملان فرمانروايان روّادى آذربايجان بود ، اطلاعاتى جالب دربارهء
هامش
( 1 ) . محمد بن هندوشاه نخجوانى ، دستور الكاتب فى تعيين المراتب ، ج 1 ، بخش نخست ، متن تنقيدى و مقدمه و فهرست ، عليزاده ، مسكو ، 1964 ، بخش دوم ، مسكو ، 1971 ، ج 2 ، مسكو ، 1976 ؛ براى آگاهى بيشتر دربارهء محمد بن هندوشاه نخجوانى نك : مقالات عليزاده دربارهء وى ، مجلهء آكادمى علوم جمهورى آذربايجان ، باكو ، ش 1 ، 1968 ، ش 1 ، 1969 .
( 2 ) . خواندمير ، نامهء نامى ، نسخهء موجود در بخش نسخ خطى آذربايجان ، ش 209 - 3583 ؛ براى آگاهى دربارهء همين نسخهء خطى نك : مقالهء سيد آقاعون اللهى دربارهء نسخهء خطى نامهء نامى ، مجلهء بخش نسخ خطى جمهورى آذربايجان ، ج 4 ، باكو ، 1976 ، ص 61 - 69 .
( 3 ) . ابو القاسم حيدر ايواوغلو ، مجموعهء مراسلات .
. 389 .p. 1 .vol. 1895 .Catalogue of the Persian manuscripts in the British Museum . Londonميكروفيلم همين نسخه در كتابخانهء انستيتو شرقشناسى آكادمى علوم اتحاد شوروى در مسكو نگهدارى مىشود . پطروشفسكى از نبود اين نسخه در اتحاد شوروى خبر داده است . براى آگاهى بيشتر نك :
نسخهاى از اين نوشته در سال 1826 استنساخ شده و در انستيتوى نسخ خطى ككليدزه در گرجستان نگهدارى مىشود . از نسخهء موجود در موزهء بريتانيا استفاده شده است .