ابو بكر ميرزا پسر بزرگ ميرانشاه با استفاده از فرصت در سال 807 ق . ( 1405 م . ) وارد تبريز شد . سپاهيان او در فصل زمستان به خانههاى مردم ريختند و به كشتار اهالى پرداختند . « 1 » ابو بكر ميرزا نتوانست مدت زيادى در شهر بماند و مجبور به ترك آنجا شد . او امير بيان را به تبريز فرستاد ، ولى مردم مانع ورود او شدند . اهالى تبريز براى مبارزه با تيموريان ، شهر را مستحكم كردند . شيخ على قصاب تمغاچى شهر و قاضى الدين عماد الدين رهبرى مبارزه را بر عهده داشتند . در تبريز نيرويى بالغ بر دوازده هزار نفر به مقابله با امير بيان برخاستند . شورشيان از هر وسيلهء ممكن استفاده كردند ولى در نهايت شكست خوردند . چون ابو بكر ميرزا وارد تبريز شد ، بسيارى از اهالى شهر را ترك كرده بودند . « 2 »
ابو بكر ميرزا با ترس از بروز دوبارهء شورش ، فرمان داد كه مأموران مالياتى مردم را آزار ندهند . « 3 » در اصل او مىخواست مهاجرتكنندگان را به تبريز بازگرداند . بنا به نوشتهء مير خواند ، اهالى به شهر بازگشتند ولى چون تعدادشان زياد شد ، مولانا حسن وزير دوباره ماليات سنگين بر آنان بست . مأموران مالياتى به زور كتك و شكنجه ، از مردم ماليات سنگين طلب مىكردند . اين وضعيت تا فوريه 1407 م . ( 809 ق . ) ادامه داشت . در اين زمان ابو بكر ميرزا راهى عراق شد و تبريز را به محمد دواتى ، زين العابدين قزوينى و محمد دمشقى سپرد . اينان به بهانهء محكم كردن حصار شهر ، از اهالى پول مىخواستند . صنعتگران و خرده كاسبان به رهبرى تمغاچى شهر ، خواستههاى آنان را رد كردند . « 4 »
همچنان كه مشاهده مىشود شورش مردم در تبريز عليه تيموريان در زمان حكمرانى ابو بكر ميرزا و عمر ميرزا پسران ميرانشاه به مبارزه عليه اعيان تبديل شد . طبقهء پايين و ماليات ده شهر در تمامى حركات همچون قتل مأموران مالياتى ، خوددارى دستهجمعى از پرداخت پول به طبقهء اعيان ، ادارهء شهر توسط اهالى و در اختيار گرفتن راههاى ورود و خروج شهر فعالانه شركت داشتند . در اين زمان نيز اشكال مختلفى از مبارزهء طبقات پايين همچون كشتن مأموران مالياتى ، ترك دستهجمعى شهر و سرانجام شورش مسلحانه جريان داشت . در نيمهء نخست سدهء پانزدهم ميلادى مبارزهء طبقات پايين گسترش بيشترى يافت . اين نيز نتيجهء افزايش ماليات در دورهء حكمرانى قرهقويونلوها يعنى قره يوسف ، اسكندر و جهانشاه ، و تشديد استثمار اربابان بود .
هامش
( 1 ) . مطلع السعدين ، ورقهء 267 .
( 2 ) . روضة الصفاء ، ج 5 ، ص 518 ، 557 .
( 3 ) . ابو بكر ميرزا هيچكس را در شهر نديده اظهار عدالت كرد . ( همان ، ص 518 . )
( 4 ) . مطلع السعدين ، ورقهء 336 ، لاهور ، ص 409 ؛ روضة الصفاء ، ج 5 ، ص 557 .