سگ آويزان شده است ؟ ! ريشخند عايشه به امّ سلمه اين بود و گويند عايشه امّ سلمه را به قد كوتاهى سرزنش كرد و با دست خود به اين مطلب اشاره كرد ، و گويند :
صفيّه دختر حىّ گريان به خدمت پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله آمد و گفت : عايشه مرا سرزنش مىكند و مىگويد اى يهودى دختر دو يهودى پيامبر خدا صلّى اللَّه عليه و آله به صفيّه فرمود : چرا نگفتى پدرم هارون و عمويم موسى و شوهرم محمّد است پس آيه نازل شد « 1 » .
بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمانِ
؛ اسم در اين جا به معناى نام بردن است و از قول عرب گرفته شده كه مىگويد : طار اسمه فى الناس بالكرم او باللؤم ، يعنى در ميان مردم ( به بخشندگى يا فرومايگى ) شهرت يافته و در حقيقت ميان مردم بلند آوازه شده است و گويى خداوند فرموده است : آن نام خوبى كه براى مؤمنان مشهور شده ، بد است كه به سبب مرتكب شدن اين گناهان به گناه و بدنامى ذكر شوند .
بَعْدَ الْإِيمانِ
؛ در اين جمله سه احتمال وجود دارد :
الف : جمع ميان ايمان و فسق را زشت مىشمارد چنان كه گويند : كار زشتى است كه انسان پس از پيرى كار بچگى بكند .
ب : بد است كه شخص بعد از ايمان آوردنش به فسق ياد شود و مشهور گردد چرا كه مسلمانان به كسانى از يهود كه مسلمان مىشدند مىگفتند : اى يهودى و اى فاسق و از اين كار منع شدند و با توجّه به اين تفسير ، جمله متعلّق به نهى از تنابز ( ياد كردن به لقب بد ) است .
ج : اين كه مؤمن با انجام دادن عمل فسق ، غير مؤمن شود ( و اين بد انتخابى است ) چنان كه به تاجرى كه از تجارت به كشاورزى روى آورده مىگويى : حرفهء كشاورزى پس از شغل تجارت بد حرفهاى است « 2 » .
هامش
( 1 ) - حديث طولانى است ، اصل آن در ص 458 ، جوامع الجامع ، چاپ سنگى آمده است - م .
( 2 ) - جملهء بئست الحرفة الفلاحة بعد التجارة ، عينا از تفسير كشاف ، ج 4 ، ص 371 ، نقل شده و شايد مؤلف نظرش در خوبى و بدى به قضاوت عرف و تودهء مردم بوده كه تجارت را بهتر از فلاحت و كشاورزى