و دشمنى بوده است پنداشت كه تصميم كشتن او را دارند از اين رو به خدمت پيامبر برگشت و عرض كرد كه اين طايفه از دين برگشته و از پرداخت زكات سرباز زدند پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله به خشم آمد و خواست با آنها بجنگد كه اين آيه نازل شد ، نكره آوردن « فاسق » و « نبأ » در آيه معناى عام دارد و مقصود اين است كه هر فاسقى هر خبرى را برايتان آورد راست بودن يا دروغ بودن آن را بررسى كنيد و در جستجوى حقيقت باشيد و به گفته فاسق اعتماد نكنيد .
بعضى
« فَتَبَيَّنُوا »
را « فتثبّتوا » به معناى تحقيق كنيد ، قرائت كردهاند و اين قرائت از حضرت باقر عليه السّلام روايت شده فرمود تثبيت و تبيّن از نظر معنى به يكديگر نزديكند و معناى هر دو توقّف كردن و در جستجوى حقيقت بر آمدن است « 1 » .
أَنْ تُصِيبُوا
؛ مفعول له است يعنى مبادا ندانسته به قومى آسيب برسانيد .
بِجَهالَةٍ
؛ حال و به معناى افرادى است كه از حقيقت بىخبرند مانند آيهء
وَ رَدَّ اللَّهُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِغَيْظِهِمْ
؛ « خدا احزاب كافر را با دلى پر از خشم بازگرداند » ( احزاب / 25 ) .
فَتُصْبِحُوا
؛ يعنى از اين كه آنها را به خطا نسبت دهيد پشيمان شويد و پشيمانى نوعى اندوه است كه آدمى آرزو مىكند اى كاش اين كارى را كه موجب اندوه شد انجام نمىدادم .
لَوْ يُطِيعُكُمْ
؛ حال است براى يكى از دو حالت اعراب « كم » در « فيكم » ، يكى حالت رفع تقديرى « كم » است و ديگرى حالت ظاهرى « كم » كه « فى » حرف جرّ بر آن داخل شده است و معناى جمله اين است : پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله در حالتى است كه بر شما تغيير دادن آن امر لازم است ، يا شما در حالتى هستيد كه تغيير دادن آن امر بر شما واجب است ، يعنى شما از پيامبر مىخواهيد كه در حوادث مانند يك مطيع و پيرو ،
هامش
( 1 ) -
عن الباقر عليه السّلام : و التثبّت و التبيّن متقاربان و هما التوقف و طلب الثبات و البيان .