فَعَلِمَ ما لَمْ تَعْلَمُوا
؛ و بخشى از حكمت و مصلحت آن صلح مبارك و تأخير فتح مكّه را بدانند .
فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذلِكَ
؛ يعنى پيش از وارد شدن به مكّه فتح نزديكى را كه فتح خيبر است مقرّر فرمود كه دلهاى مؤمنان از آن شاد شود تا زمينهء فتح مكّه فراهم آيد .
هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى
؛ خداوند پيامبرش را با قرآن و دليل روشن و دين حق كه اسلام است فرستاد .
لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ
؛ تا او را بر اديان مختلف يعنى آيين اسلام را بر بت پرستى و اديان اهل كتاب غلبه و برترى دهد ، اين جمله تأكيد براى وعدهء فتحى است كه خداى سبحان داده است و موجب آرامش نفوس مؤمنان است كه به زودى خداى متعال فتح شهرهايى را نصيب آنان مىكند كه فتح مكّه در برابر آن فتوحات در نظرشان اندك مىآيد ، و گويند : تمام اين فتوحات در هنگام ظهور حضرت مهدى ( عج ) است و در آن زمان دينى جزء دين اسلام در روى زمين باقى نمىماند .
وَ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً
؛ يعنى وعده الهى ناگزير تحقق خواهد يافت .
مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ
؛ در اعراب محمّد دو احتمال هست : يا خبر مبتداى محذوف است يعنى هو محمّد ، چرا كه پيش از آن هو الّذى ارسل ، آمده است و يا محمّد مبتداست و رسول اللَّه عطف بيان است .
وَ الَّذِينَ مَعَهُ
؛ ياران پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله .
أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ
؛ « اشدّاء » جمع شديد و « رحماء » جمع رحيم است .
از حسن [ بصرى ] روايت شده كه سر سختى مؤمنان نسبت به مشركان بجايى رسيده بود كه حتى از لباس مشركان دورى مىجستند كه به لباس آنها نچسبد و نيز از تماس بدنهايشان با بدنهاى مشركان پرهيز مىكردند و مهربانى مؤمنان در بين يكديگر بجايى رسيده بود كه هر مؤمنى كه برادر دينى خود را مىديد با او دست