وَ كانُوا أَحَقَّ بِها
؛ يعنى مؤمنان به وقار و اهل آن سزاوارترند يا به اين كلمه سزاوارتر از مشركانند يا به مكّه و وارد شدن به آن سزاوارترند .
لَقَدْ صَدَقَ اللَّهُ رَسُولَهُ الرُّؤْيا
؛ يعنى خداى متعال كه منزّه از دروغ و هر كار زشتى است خواب پيامبرش را تحقق بخشيد پس حرف جرّ حذف شده و فعل ، به اللَّه پيوسته است . « بالحق » ، متعلق به صدق است يعنى راستگويى پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله در آنچه [ در خواب ] ديده است و در تحقق آن به صورتى كه به حكمت و غرض صحيح مشتبه شود چرا كه در آن صدق ، گرفتارى و تشخيص مخلصان از منافقان است ، و ممكن است « بالحق » متعلق به رؤيا باشد يعنى راستگويى پيامبر در خوابى كه به حقّ مشتبه است .
لَتَدْخُلُنَّ
؛ جواب قسم محذوف است ، پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله در مدينه و پيش از بيرون شدنش به طرف حديبيه خواب ديد كه مسلمانان وارد مسجد الحرام مىشوند و به ياران خود خبر داد و آنها شادمان شدند و چون از حديبيه برگشتند و وارد مكّه نشدند منافقان گفتند سر نتراشيديم و تقصير نكرديم و وارد مسجد الحرام نشديم پس اين آيه نازل شد و خداوند به آنها خبر داد كه خواب پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله حق و راست است و وارد شدن به مسجد الحرام را با سوگند تأكيد فرمود .
در اين كه داخل شدن به مسجد الحرام را منوط به خواست خدا كرده و فرموده است : انشاء اللَّه چند احتمال هست :
1 - مقصود اين باشد كه به خواست خدا همهء شما وارد مسجد الحرام خواهيد شد و هيچ يك از شما نمىميرد .
2 - منظور اين است كه خدا به بندگانش بياموزد كه در وعدههاى خود انشاء اللَّه بگويند و ادب الهى را رعايت كنند .
3 -
إِنْ شاءَ اللَّهُ
به
آمِنِينَ مُحَلِّقِينَ
، متعلق باشد ، يعنى بعضى از شما سر بتراشند و بعضى تقصير كنند و قسمتى از مو را بزدايند .