مانع پيشروى من شد « 1 » .
پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله فرمود : به خدايى كه جانم در اختيار اوست اگر ابو جهل به من نزديك شده بود فرشتگان عضو عضو بدنش را جدا مىكردند پس اين آيه نازل شد « 2 » .
أَ رَأَيْتَ الَّذِي يَنْهى ؛ عَبْداً إِذا صَلَّى
؛ يعنى خبر ده مرا از كسى كه بعضى بندگان خدا را از نمازش نهى مىكند اگر آن نهى كننده در نهى از عبادت خدا راه محكم و درستى دارد ؟
أَوْ أَمَرَ بِالتَّقْوى
؛ يا در فرمان دادن به عبادت بتان به اعتقاد خود امر به تقوا مىكند .
أَ رَأَيْتَ إِنْ كَذَّبَ وَ تَوَلَّى
؛ همچنين اگر به اعتقاد ما در تكذيب حق و روى برگرداندن از دين امر به تقوا مىكند .
أَ لَمْ يَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ يَرى
؛ آيا نمىداند كه خدا عالم است و از احوال او يعنى هدايت و گمراهىاش ، آگاه است و به مقتضاى علم خود او را جزا خواهد داد ، اين سخن نوعى تهديد است .
بعضى گفتهاند : آيه به اين معناست : اگر معتقدى كه اين نمازگزار هدايت يافته و در راه مستقيم است و به پرهيز از گناهان امر مىكند . پس حال كسى كه او را از نماز نهى و منع مىكند چگونه خواهد بود ؟
اما اعراب آيهء :
الَّذِي يَنْهى
و جمله شرطيّه هر دو مفعول ( أ رأيت ) هستند و محلّا منصوبند و جواب شرط اول حذف شده و گويى فرموده است :
ان كان على الهدى او امر بالتقوى أ لم يعلم بان اللَّه يرى ؛ و چون در جواب شرط دوم جواب شرط اول ذكر شده و بر آن دلالت دارد حذف جواب شرط اول جايز
هامش
( 1 ) -
روى انّه قال : هل يعفر محمد وجهه بين اظهركم قالوا نعم قال : فو الّذى يحلف به لئن رايته يفعل ذلك لأطأنّ عنقه فجاءه ثم نكص على عقبيه تبقى بيديه فقالوا ما لك يا أب الحكم قال ان بينى و بينه لخندقا من نار و هولا و أجنحة .
( 2 ) - و
قال صلّى اللَّه عليه و آله : و الذى نفسى بيده لو دنا منّى لاختطفته الملائكه عضوا عضوا فنزلت .