است رنج و زحمت بيهوده و بدون ثواب كشيدند ] .
حضرت صادق عليه السّلام فرمود : هر كس كه دشمن ما باشد ، هر چند عبادت كند و بكوشد مشمول اين آيه خواهد بود « 1 » .
تَصْلى ناراً حامِيَةً
؛ « تصلى » به فتح و ضمّ ( تاء ) قرائت شده است .
حامِيَةً
؛ آتشى سوزان كه بر دشمنان خدا زبانه مىكشد .
تُسْقى مِنْ عَيْنٍ آنِيَةٍ
؛ آب داده مىشوند از چشمهاى داغ كه در حرارت به آخرين درجه رسيده است .
لَيْسَ لَهُمْ طَعامٌ إِلَّا مِنْ ضَرِيعٍ
؛ « ضريع » نوعى خار خشكيده است كه به آن شبرق مىگويند و تازهاش را شتر مىخورد و چون خشك شود از آن دور مىشود كه سمّى كشنده است .
لا يُسْمِنُ وَ لا يُغْنِي مِنْ جُوعٍ
؛ لا يسمن ، محلّا مرفوع است ، يا مجرور است بنا بر اين كه صفت طعام يا ضريع باشد يعنى خوراكشان از نوع خوراك انسانها نيست بلكه خار است كه شتر مىخورد ولى به اين نوع خار ( ضريع ) شتر هم نزديك نمىشود و از آن دورى مىكند ، اين خار دو فائدهء غذايى را ندارد يعنى نه گرسنگى را رفع مىكند و نه چاق مىكند و نيرو مىدهد .
بعضى گفتهاند : [ چون آيهء
. . . إِلَّا مِنْ ضَرِيعٍ
نازل شد ] كفّار قريش گفتند : ما شتران خود را با ضريع چاق مىكنيم پس آيهء :
لا يُسْمِنُ وَ . . .
نازل شد .
وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناعِمَةٌ
؛ چهرههايى كه در آن روز از انواع نعمتها برخوردارند ، يا نورانى و زيبايند .
لِسَعْيِها راضِيَةٌ
؛ اينان وقتى مىبينند كه اعمالشان آنها را به ثواب و كرامت رسانده از اعمال خود خشنود مىشوند .
هامش
( 1 ) - و
عن الصادق عليه السّلام كل عدوّ لنا و ان تعبد و اجتهد يصير الى هذه الآية .