خداست . و به رفع نيز قرائت شده است .
فَعَّالٌ لِما يُرِيدُ
؛ فعّال ، خبر مبتداى محذوف است .
فِرْعَوْنَ وَ ثَمُودَ
؛ اين دو كلمه بدل از جنود [ در آيهء قبل ] است و مقصود از فرعون ، خود فرعون و آل اويند چنان كه فرموده :
مِنْ فِرْعَوْنَ وَ مَلَائِهِمْ
؛ « از فرعون و اطرافيانش » . ( يونس / 83 ) . يعنى اى پيامبر از تكذيب اين جنود نسبت به پيامبران كه نتيجهاش چيزى است كه بر آنان نازل شده است . آگاه شدى .
بَلِ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي تَكْذِيبٍ
؛ بلكه كسانى كه از قوم تو كافر شدند تو را تكذيب كردند و شايستهء عذابند .
وَ اللَّهُ مِنْ وَرائِهِمْ مُحِيطٌ
؛ خدا از احوال آنها آگاه است و آنها در قبضهء قدرت اويند ، محيط بودن خدا بر آنها از اطراف مثلى است چرا كه امكان فرار و ناتوان ساختن خدا برايشان وجود ندارد [ مانند كسى كه در محاصره قرار مىگيرد ] .
بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ
: « بل » حرف اضراب و روى گرداندن به اين معناست كه كار قوم تو [ اى پيامبر ] از اقوام گذشته كه انبياء را تكذيب كردند عجيبتر است زيرا اينان داستان اقوام گذشته ، و آنچه را بر سرشان آمده است شنيدند و عبرت نگرفتند و بيشتر از آنها تكذيب وحى كردند ، بلكه قرآنى را تكذيب كردند كه بلند مرتبه و شريف و جليل القدر و پر فايده است و از نظر نظم و اعجاز در ميان كتابها در ردهء بالايى قرار دارد .
فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ
؛ در قرائت « محفوظ » دو قول است :
1 - رفع بنا بر اين كه صفت قرآن باشد .
2 - جرّ بنا بر اين كه صفت لوح باشد .