فعّيل و از سجن است چون علّت حبس و در تنگنا قرار گرفتن در دوزخ مىشود يا به اين علّت كه بر حسب روايتى در زير زمين هفتم در محلّى ترسناك افكنده شده است كه آن نامه را شياطين مىبينند چنان كه دفتر كارهاى خير را فرشتگان مقرّب مىبينند ، سجّين اسم علمى است كه از صفت نقل شده مانند حاتم .
الَّذِينَ يُكَذِّبُونَ بِيَوْمِ الدِّينِ
؛ آنها كه روز جزا را تكذيب مىكنند ، اين آيه از مواردى است كه براى نكوهش توصيف شده نه براى بيان تكذيب كنندگان چنان كه مىگوييد : فعل ذلك فلان الفاسق الخبيث ؛ اين كار را فلان فاسق پليد انجام داده است .
كَلَّا بَلْ رانَ عَلى قُلُوبِهِمْ ما كانُوا
؛ كلا منع براى معتدّ الأثيم ، ( متجاوز گنهكار ) از گفتهء خودش است .
بَلْ رانَ عَلى قُلُوبِهِمْ
؛ گناهان بر دلهايشان غلبه كرده و بر آن نشسته چنان كه زنگار بر چيزى مىنشيند و به اين معناست كه شخص بر گناهان پافشارى كند تا بر دلش مهر بخورد ، در نتيجه عمل خير را نپذيرد و به آن مايل نشود .
حسن ( بصرى ) گفته است : منظور از « رين » گناه پس از گناه است تا آنجا كه دل سياه مىشود . گفته مىشود : ران عليه الذّنب و غان عليه دينا و غينا ؛ گناه بر او غلبه كرد .
ران فيه النوم ؛ خواب بر او غالب شد ، رأفت به الخمر ، شراب عقل مىگسار را برد .
بل ران ؛ به ادغام ( لام ) در ( راء ) نيز قرائت شده ، و اظهار ( راء ) و ادغام لا در ( راء ) بهتر است . و به صورت اماله و تفخيم ( الف ) نيز قرائت شده است .
كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ
؛ « كلّا » منع از كسى است كه به سبب آن زنگار بر دلهايشان غلبه كرده است . و محجوب بودن از پروردگارشان تمثيلى براى سبك و خوار شمردن آنهاست . زيرا فقط به افراد بزرگوار و آبرومند ، اذن ورود به دربار