نفس عمل است نه مباشر عمل .
يخسرون ؛ يعنى مىكاهند ، گويند خسر الميزان و اخسره ، از ترازو كاست .
أَ لا يَظُنُّ أُولئِكَ أَنَّهُمْ مَبْعُوثُونَ
؛ اين آيه شگفتى و انكار بزرگى است بر كم فروشان در اين كه بر كم فروشى گستاخ شدهاند و گويى به دلشان خطور نمىكند كه در قيامت زنده شده و به حساب آنها مىرسند .
قتاده گويد : اى فرزند آدم [ پيمانه را ] كامل كن چنان كه دوست دارى پيمانهات را كامل بدهند و عدالت كن چنان كه دوست دارى با تو به عدالت رفتار شود ، نقل شده كه عربى بيابانى به عبد الملك بن مروان گفت : آنچه را خدا دربارهء مطفّفين فرموده شنيدهاى ؟ مقصود اين بود كه اين تهديد سخت ، متوجّه مطفّف هست ، پس به خودت چه گمان مىبرى در حالى كه اموال مسلمين را بدون وزن و پيمانه بر مىدارى ، بعضى گفتهاند : ظنّ در آيه به معناى يقين است .
يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعالَمِينَ
؛ يوم يقوم ؛ ظرف ( مفعول فيه ) براى مبعوثون ، است . كلّا ؛ منع از كم فروشى و غفلت از يادآورى حساب و زنده شدن در قيامت است .
كَلَّا إِنَّ كِتابَ الفُجَّارِ لَفِي سِجِّينٍ
؛ يعنى آنچه از اعمال فاجران نوشته مىشود در سجّين است گفتهاند : سجّين چاهى در جهنّم است .
كِتابٌ مَرْقُومٌ
؛ اين جمله خبر مبتداى مقدّر است و در اصل هو كتاب بوده است .
يعنى آن [ سجّين ] محلّ نامهء اعمال فاجران است پس مبتدا و مضاف هر دو حذف شده است .
بعضى گفتهاند : سجّين كتابى است جامع كه دفتر كارهاى شرّ است و خداوند اعمال كافران و فاسقان جنّ و انس را در آن ثبت كرده است و آن كتابى است نوشته شده و نوشتن آن روشن و آشكار است يا هر كس آن را ببيند بداند كه خيرى در آن نيست ، يعنى اعمال فاجران در اين دفتر نوشته و ثبت شده است . سجّين بر وزن