او را تكذيب كرد و روى گرداند آن گاه در حال تكبّر و غرور به سوى قوم خود رفت و بدان مىباليد .
أَوْلى لَكَ فَأَوْلى
؛ يعنى بديها سزاوار توست پس بديها ، و اين جمله نفرين بر ابو جهل است كه آنچه را نمىپسندد به او برسد ، و گفته شده : در دنيا [ اى ابو جهل ] به تو شر برسد پس از آن در آخرت ، و تكرار كلمهء نفرين براى تأكيد است .
أَ يَحْسَبُ الْإِنْسانُ أَنْ يُتْرَكَ سُدىً
؛ آيا آدمى مىپندارد كه مهمل رها مىشود و مورد امر و نهى واقع نمىشود همزه ، در
« أَ يَحْسَبُ »
براى انكار است .
أَ لَمْ يَكُ نُطْفَةً مِنْ مَنِيٍّ يُمْنى
؛ يعنى چگونه مىپندارد كه مهمل رها مىشود با اين كه دگرگونيهاى احوال خود را مىبيند و به آنها مىتواند استدلال كند كه براى وى آفرينندهاى است حكيم كه خردش را كامل كرده و او را قادر ساخته است و در وجودش شهوت آفريده تا بداند كه نمىتواند بدون تكليف باشد .
« يمنى » يعنى آفرينش انسان از آن اندازه گيرى مىشود و بعضى گفتهاند : يعنى در رحم ريخته مىشود . بعضى « يمنى » را از باب حمل بر نطفه « تمنى » با « تاء » قرائت كردهاند .
فَخَلَقَ فَسَوَّى
؛ پس از اين كه او را به صورت خون بسته درآورد از آن در رحم آفريدهاى آفريد پس صورت و اندامهاى ظاهرى و باطنى او را در شكم مادرش معتدل ساخت ، يا پس از ولادت او را انسانى به اعتدال و راست قامت قرار داد .
فَجَعَلَ مِنْهُ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَ الْأُنْثى
؛ پس از انسان دو صنف نر و ماده قرار داد .
أَ لَيْسَ ذلِكَ بِقادِرٍ عَلى أَنْ يُحْيِيَ الْمَوْتى
؛ آيا خدايى كه اين انسان را ايجاد فرموده نمىتواند [ دوباره در قيامت ] او را برگرداند .
در حديث است كه هر گاه پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله اين آيه را مىخواند ، عرض كرد : سبحانك اللَّه و بلى ، آرى [ مىتوانى ] بار خدايا تو پاك و منزّهى .