زيرا عدد آنها در تورات و انجيل همان نوزده است پس هر گاه بشنوند يقين مىكنند كه از طرف خدا نازل شده است .
وَ يَزْدادَ الَّذِينَ آمَنُوا إِيماناً
؛ و ايمان مؤمنان را مىافزايد چرا كه مؤمنان به آن تصديق دارند .
وَ لا يَرْتابَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ وَ الْمُؤْمِنُونَ
؛ به اين دليل كه مىبينند اهل كتاب تعداد فرشتگان را تصديق كرده و شك از اهل كتاب و مؤمنان بر طرف شده است .
وَ لِيَقُولَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَ الْكافِرُونَ
؛ لام در « ليقول » به معناى علّت است اگر چه غرض و هدف نيست « 1 » .
ما ذا أَرادَ اللَّهُ بِهذا مَثَلًا
؛ « مثلا » تميز يا حال است و عامل آن معناى اشارهء موجود در « هذا » است ، و چون استعاره از مثلى است كه زده شده آن را « مثل » ناميدهاند ، چون منكران ، اين عدد ( 19 ) را عجيب شمردهاند و قصدشان اين است كه خداوند از اين عدد عجيب چه اراده و غرضى دارد و چرا آنان را نوزده نفر قرار داده نه بيست نفر و مقصودشان از اين سخن انكار كردن آن عدد است .
كَذلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ
؛ « كاف » در « كذلك » محلّا منصوب است يعنى خداوند كافران را مانند آن گمراهى گمراه و مؤمنان را مانند آن هدايت ، هدايت مىكند ، به اين معنى كه خداوند به مقتضاى حكمت كار نيكو انجام مىدهد پس مؤمنان فعل خدا را حق و نيكو مىدانند و خدا هم بر ايمان و هدايتشان مىافزايد ، و كافران عمل خداوند را انكار مىكنند و خداوند هم بر كفر و گمراهيشان مىافزايد .
وَ ما يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ
؛ در معناى اين آيه دو قول است :
هامش
( 1 ) - ( لام ) در « ليقول » مانند اين جمله است : خرجت من البلد لمخافة الشر ، از بيم شرّ و فساد از شهر بيرون رفتم كه ( بيم ) علّت بيرون رفتن هست ولى غرض بيرون شدن نيست . زمخشرى ، كشّاف ، ج 4 ، ص 652 ، وسط صفحه - م .