مىداند چه اندازه از شب را [ براى عبادت ] بر مىخيزند « 1 » .
عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ
؛ ضمير « تحصوه » به مصدر « يقدّر » بر مىگردد يعنى خدا مىداند كه ضبط كردن اوقات براى شما ممكن نيست و نمىتوانيد حساب آن را تعديل و برابر كنيد مگر اين كه احتياط كرده زمان را وسيعتر بگيريد و آن بر شما دشوار است .
فَتابَ عَلَيْكُمْ
؛ اجازه و رخصت در ترك برخاستنى است كه مقدّر شده است .
فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ
؛ از نماز تعبير به قرائت كرده است زيرا بعضى از اركان نماز قرائت است يعنى فصلّوا ما تيسّر لكم ، آن اندازه كه برايتان مقدور است و مشكل نيست نماز شب بخوانيد بعضى گفتهاند : منظور خود خواندن قرآن است .
آن گاه در مقدارى كه امر [ الهى ] شامل خواندن مىشود اختلاف كردهاند به شرح زير :
از سعيد بن جبير [ خواندن ] پنجاه آيه روايت شده است .
از ابن عباس [ خواندن ] صد آيه .
از سدى دويست آيه .
عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضى . . .
؛ سپس خداوند دليل حكمت در تخفيف را بيان فرموده و آن دشوارى بر پا خاستن شب بر بيماران و تاجران در سفر و مجاهدان در راه خداست و در طلب حلال خداوند بين مجاهدان و مسافران فرقى نگذاشته است .
قَرْضاً حَسَناً
: قرض حسن اين است كه براى خدا مال را به بهترين صورت به فقرا و مستحقان برساند .
هامش
( 1 ) - و
عن ابن عباس و علىّ عليه السّلام و ابو ذر ، و اللَّه يقدّر الليل و النهار و لا يقدّر على ذلك غيره فيعلم القدر الذى يقومونه من الليل .