ريختن خونهاى محترم و رشوه گرفتن ، فساد مىكرديد و قطع رحم مىنموديد ! ؟
وَ تُقَطِّعُوا أَرْحامَكُمْ
؛ يعنى بر سر ملك دنيا يكديگر را هلاك مىكرديد و بعضى از شما بعض ديگر را مىكشت و قطع رحم مىكرد .
أُولئِكَ
؛ اشاره است به كسانى كه ياد شدهاند و خدا آنها را به علّت فسادشان در زمين و قطع رحم لعنت و از الطاف خود محروم كرده و خوارشان ساخته است تا از شنيدن موعظه كر ، و از ديدن راه هدايت كور شدهاند .
أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ
؛ آيا در قرآن به دقّت بررسى و تفكّر نمىكنيد و از آن عبرت نمىگيريد و حقوقى كه بر عهدهء شماست ادا نمىكنيد .
أَمْ عَلى قُلُوبٍ أَقْفالُها
؛ « ام » در جمله منقطعه است و همزهء موجود در آن به طور قطع اعلام مىدارد كه بر دلهايشان قفل خورده و موعظه ، در آن راه نمىيابد و دليل اين كه قلوب به صورت نكره آمده است اين است كه آن دلها سخت و وضعشان مشخص نيست يا منظور بعضى از دلها ( دلهاى منافقان ) است امّا دليل اضافه شدن « اقفال » به « هاء » كه به قلوب بر مىگردد اين است كه مقصود قفلهاى مخصوص به آن دلهاست يعنى قفلهاى كفرى كه بسته شده و گشوده نمىشود .
إِنَّ الَّذِينَ ارْتَدُّوا عَلى أَدْبارِهِمْ . . .
؛ آنها كه از حق و ايمان برگشته و مرتدّ شدهاند پس از آن كه راه حق و هدايت بر آنان روشن شده است ، [ به سبب پيروى از شيطان است ] .
الشَّيْطانُ سَوَّلَ لَهُمْ
؛ جملهاى است مبتدا و خبر كه خود خبر مبتداى ديگرى است زيرا معناى جمله اين است شيطان ارتكاب گناهان بزرگ را در نظرشان آراسته است . « سوّل » از سؤل به معناى استرخا و سست شدن است .
وَ أَمْلى لَهُمْ
؛ شيطان آرزوهايشان را طولانى كرد چون به كسانى كه از نزول قرآن اكراه داشتند ، گفتند : خدا قرآن را نازل نكرده است .
از حضرت صادق عليه السّلام روايت شده كه منظور از كراهت نسبت به نزول قرآن آن