سَلْهُمْ أَيُّهُمْ بِذلِكَ زَعِيمٌ
؛ اى محمّد بپرس كدامين شما اين حكم را بر عهده مىگيرد كه آنچه در آخرت براى مسلمانان است براى آنها هم باشد .
أَمْ لَهُمْ شُرَكاءُ
؛ آيا براى آنها شريكانى در اين گفته هست كه شريك و موافق آنها باشند .
پس اگر در ادّعاى خويش راستگويند شريكهايشان را بياورند مقصود اين است كه هيچ كس اين ادّعايشان را قبول ندارد .
همانطور كه كتابى ندارند تا به آن سخن گويد و پيمانى برايشان در پيش خدا نيست و زعيمى ندارند كه اقدام به شهادت كند
يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ ساقٍ
؛ منظور از « كشف ساق » سختى كار است و اصل آن در جنگ و گريز است كه زنان پرده نشين در جنگ ساقهاى خود را باز گذاشته يعنى لباسها را بالا مىزنند شاعر گويد :
كشفت لكم عن ساقها * و بدا من الشّر الصّراخ « 1 »
معناى آيه اين است ، روزى كه كار دشوار مىشود و از دست بيرون مىرود ، آنجا نه ساقى هست و نه كشفى و اين نوعى مثل است و از آن جهت نكره آورده شده تا دلالت كند كه در سختى امرى است مبهم و بيرون از عادت ، در عامل « يوم » دو قول است :
1 - منصوب به « فليأتوا » است .
2 - منصوب است بنا بر اين كه در اصل « يوم يكشف عن ساق يكون كيت و كيت » بوده و فعل حذف شده تا دلالت كند بر اين كه آنجا [ در قيامت ] كارهايى مىشود كه بزرگى و اهميّت آن قابل توصيف نيست .
هامش
( 1 ) - [ جنگ ] سخت و طاقت فرسا شد و از شرّ آن سختى ، ناله و فرياد بلند شد .