آن روز گردهم آمدند آن گاه خداوند آيهء جمعه را نازل فرمود و آن نخستين جمعه در اسلام بود امّا نخستين جمعهاى كه پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله اصحابش را جمع كرد ( به اين شرح است ) .
پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله هنگام ورود به مدينه در ( قبا ) فرود آمد و در روز دوشنبه دوازدهم ربيع الاوّل بر بنى عمرو بن عون وارد شد و مسجد قبا را تأسيس و تا روز جمعه در آن جا ماند سپس به قصد مدينه از قبا بيرون آمد و در مسجدى كه بنى سالم بن عوف در داخل درّهاى براى خود برگزيده بودند خطبه خواند و نماز جمعه اقامه كرد .
إِذا نُودِيَ لِلصَّلاةِ
؛ هر گاه نماز جمعه اعلام شود .
فَاسْعَوْا
؛ شتابان و سبك به نماز برويد . عمرو بن مسعود و ابن عبّاس بجاى « فاسعوا » « فامضوا » قرائت كردهاند و اين قرائت از ائمه هدى عليهم السّلام روايت شده است .
از حسن روايت است كه منظور از سعى ، سعى بر گامها نيست بلكه سعى در نيّتها و دلهاست « 1 » .
در حديث است كه هر گاه روز جمعه شود فرشتگان بر در مسجدها مىنشينند و نامههايى از نقره و قلمهايى از طلا در دست دارند و بر حسب درجات ( شركت كنندگان در نماز جمعه ) و با رعايت ترتيب اسمها را مىنويسند ، در روزگاران گذشته رفتن به نماز جمعه هنگام سحر و پس از طلوع فجر بود در حالى كه كوچههاى پر از سوارانى بود كه صبح زود به نماز جمعه مىرفتند ، گفته شده : اوّلين بدعتى كه در اسلام پديد آمد نرفتن به نماز جمعه در هنگام سحر بود « 2 » .
هامش
( 1 ) -
عن الحسن ، ليس السعى على الاقدام و لكنّه على النّيّات و القلوب .
( 2 ) - و
فى الحديث ، اذا كان يوم الجمعة قعدت الملائكة على ابواب المسجد بايديهم صحف من فضّة و اقلام من ذهب يكتبون الاوّل فالاوّل على مراتبهم و كانت الطرقات فى ايام السلف وقت السحر و بعد الفجر مغتصة بالمبكّرين الى الجمعة يمشون بالسّرج و قيل اول بدعة احدثت فى الاسلام ترك البكور الى الجمعة .