ايمان در ستارهء مرّيخ باشد مردانى از اينها ( ايرانيان ) بدان دست خواهند يافت ، بعضى گفتهاند : منظور كسانىاند كه پس از مردم زمان پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله خواهند آمد تا روز قيامت ؛ « آخرين » مىتواند عطف بر ضمير در « يعلّمهم » و منصوب باشد ، يعنى و يعلّم آخرين ، ديگران را نيز تعليم دهد ، زيرا هر گاه تعليم تا آخر الزمان بدين ترتيب ادامه يابد و تمامش وابسته به اوّلش باشد چنان است كه حضرت صلّى اللَّه عليه و آله سرپرست هر تعليمى است كه به وجود بيايد .
وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
؛ خدا در قادر ساختن مردى درس نخوانده بر اين كار بزرگ و برگزيدن او از ميان ديگر مردم ، مقتدر و در تمام كارهايش داناست .
ذلِكَ فَضْلُ اللَّهِ
؛ رسالتى كه خداوند به محمّد صلّى اللَّه عليه و آله بر تمام مرد اوّلين و آخرين تا روز قيامت داد لطفى از سوى خدا بود .
يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ
؛ نبوّت لطفى است كه خداوند به اقتضاى حكمتش و به هر كس كه بخواهد مىدهد .
وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ
؛ خداوند با برانگيختن محمّد صلّى اللَّه عليه و آله صاحب منّت بزرگى بر خلق خودش مىباشد .
مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْراةَ
؛ منظور يهوديانىاند كه تورات را خوانده و حفظ كرده بودند سپس آن را تحمّل نكردند چون به تورات عمل نكرده و از آياتش بهرهمند نشدند چرا كه صفت پيامبر ما و بشارت به ( بعثت ) او در آن آمده بود .
كَمَثَلِ الْحِمارِ يَحْمِلُ أَسْفاراً
؛ يعنى مانند درازگوشى كه كتابهاى بزرگ علمى را حمل كند و با آنها راه برود و چيزى از آنها نداند جز زحمتى كه بر پشت و پهلويش وارد مىشود ، همچنين هر كسى كه علمى را بداند و به مقتضاى آن عمل نكند نظير همان درازگوش است « 1 » .
هامش
( 1 ) - سعدى ( ره ) با الهام گرفتن از همين آيه مىگويد :