تفسير :
يُسَبِّحُ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ
؛ در اين كه يك بار « سبّح » ( در سوره صف ) و يك بار « يسبّح » فرموده اشاره به تداوم تنزيه خداوند سبحان در گذشته و آينده است .
بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ
؛ منظور از اميّون ، عربهايند زيرا آنها در ميان امّتها اهل خواندن و نوشتن نبودند ، بعضى گويند : نوشتن از طائف آغاز شد و اهل طائف آن را از مردم « حيره » گرفتند ، معناى آيه اين است كه خداوند در ميان گروهى كه خواندن و نوشتن نمىدانستند مردى درس نخوانده از خودشان كه تبار و حالاتش را مىدانستند برانگيخت .
يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ
؛ تا آيات خدا را بر آنها بخواند با اين كه مانند خودشان درس نخوانده بود و پيش از آن چيزى نخوانده و نياموخته بود و اين كه يك درس نخوانده خبرهاى قرنهاى گذشته را بدون آموختن ( قبلى ) بنا بر آنچه در كتابهاست ، بخواند نشانهاى از اعجاز است .
وَ يُزَكِّيهِمْ
؛ آنان را از شرك و آلودگيهاى جاهليّت پاك كند .
وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ
؛ به آنان قرآن و احكام بياموزد .
وَ إِنْ كانُوا
؛ « ان » مخفّف از ثقيله است و لام در
« لَفِي ضَلالٍ »
فرق گذارنده [ ميان ] « ان » نافيه و « ان » مخفّفه است ، يعنى آنها در گمراهى بودند كه بزرگتر از آن گمراهى نيست .
وَ آخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ
؛ « آخرين » عطف بر « اميّين » است يعنى خدا پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله را بر درس نخواندههايى كه در زمان خودش بودند مبعوث كرد و نيز بر ديگران كه به آنها ملحق نشده ولى به زودى به آنها ملحق خواهند شد .
روايت شده كه چون پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله اين آيه را قرائت كرد به حضرت عرض شد :
منظور از « آخرين » كيانند ؟ پس حضرت دست بر شانهء سلمان نهاد و فرمود : اگر