كفّار برگشت ، و در قرائت ابن مسعود ( بجاى شىء ) « احد » آمده است .
« فعاقبتم » از عقبه به معناى نوبت است و خداوند حكمى را كه براى مسلمانان و كافران صادر كرده يعنى يك بار كفّار مهر زنان مسلمين و بار ديگر مسلمانان مهر زنان كفار را بپردازند ، تشبيه به كارى كرده كه به نوبت انجام مىشود چنان كه در سوار شدن و جز آن معمول است و معناى آيه اين است كه نوبت شما براى پرداختن مهر رسيده است .
فَآتُوا الَّذِينَ ذَهَبَتْ أَزْواجُهُمْ
؛ به كسانى « از مسلمانان » كه زنش را از دست داده و به سوى كفّار رفته است از مهر مهاجرت ، مهر المثل بدهيد و آن را به شوهر كافرش ندهيد .
همچنين زهرى گفته است : از مهر زنانى كه به كفّار ملحق شدهاند داده مىشود ، زجاج گويد : اگر در جنگ غنيمتى به شما رسيد ، مردى كه زنش رفته است مهرش را از غنيمتى بدهد كه در جنگ به دست آورده است .
« عاقبتم » در قرائت غير مشهور ، « فأعقبتم » خوانده شده يعنى وارد عقبه شديد بنا بر اين « عقبتم » به تشديد ( ق ) از عقبه است هر گاه دنبال او برود چرا كه هر يك از متعاقبين در پى رفيقش مىرود پس عقبتم از عقبه يعقبه است . زجاج در تفسير تمام موارد ياد شده ( در قراءتها ) گفته است : فكانت العقبى لكم يعنى چيرگى از آن شماست تا غنيمت ببريد ، گفته شده : تمام زنان مهاجرى كه به مشركان ملحق شدهاند شش نفر بودند و رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله مهرهاى آنان را از غنائم پرداخت .
وَ لا يَقْتُلْنَ أَوْلادَهُنَّ
؛ مقصود اين است كه دختران آنها را زنده به گور نكنيد و يا با سقط ، فرزندانشان را نكشيد .
وَ لا يَأْتِينَ بِبُهْتانٍ يَفْتَرِينَهُ ، بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَ أَرْجُلِهِنَّ
؛ زن ، نوزاد سرراهى بر مىداشت و به شوهرش مىگفت اين فرزند من است كه از تو به هم رسيده ، و « بهتان يفترينه
بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَ أَرْجُلِهِنَّ »
را كنايه از فرزندى آورده است كه به دروغ به شوهرش