قيامت است چون محلّ حشر آنها ( در قيامت ) شام خواهد بود .
ما ظَنَنْتُمْ أَنْ يَخْرُجُوا
؛ شما اى مؤمنان گمان نداشتيد كه بنى نظير به خاطر شوكت و مطمئن بودن دژهايشان و بسيارى افراد و ساز و برگ جنگيشان بيرون روند .
وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ
؛ و پنداشتند كه دژهايشان آنها را از خشم خدا باز مىدارد .
فَأَتاهُمُ اللَّهُ
؛ پس فرمان خدا بر آنان وارد شد .
مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا
؛ از جايى كه گمان نداشتند و به دلشان خطور نكرده بود كه منظور كشته شدن رئيسشان كعب بن اشرف بود و اين قتل دلهايشان را ضعيف و اطمينان و امنيت را از آنان سلب كرد .
وَ قَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ
؛ و در دلهايشان ترسى افكند كه سينه را پر مىكند .
يُخْرِبُونَ بُيُوتَهُمْ
؛ « يخربون » با تشديد ( راء ) و بدون تشديد از باب افعال و تفعيل قرائت شده است ، يعنى خانههايشان را از درون ويران مىكنند و خانههايى را كه به اعتقاد آنها خوب است تخريب مىكنند تا براى مسلمانان نماند و مسلمانان آنها را از بيرون تخريب مىكنند علّت تخريب ، خودشان بودند و گويى آنها مسلمانان را به تخريب امر كرده و مكلّف ساخته بودند .
فَاعْتَبِرُوا يا أُولِي الْأَبْصارِ
؛ پس اى اهل بينش در تدبير خداوند سبحان بينديشيد كه به راندن يهود امر كرد و مؤمنان را بدون جنگ بر يهود مسلّط ساخت .
وَ لَوْ لا أَنْ كَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِمُ الْجَلاءَ
؛ و اگر خداوند راندن را براى يهود مقدّر نمىفرمود و حكمتش اين اقتضا را نداشت بيقين آنها را با كشتن در دنيا كيفر مىكرد چنان كه نسبت به برادرانشان بنو قريظه انجام داد .
وَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذابُ النَّارِ
؛ عذاب دوزخ براى آنهاست چه رانده و چه كشته شوند .
ما قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ
؛ منظور از « لينة » درخت خرماست و « ى » آن در اصل « واو » بوده چرا كه ريشهاش « لون » است ، بعضى گفتهاند منظور درخت خرماى عالى و از « لين »