سفيدى مانند مرجانند ، و مرواريدهاى كوچكند كه بسيار سفيد .
هَلْ جَزاءُ الْإِحْسانِ
؛ آيا پاداش نيكى عمل ، جز نيكى است ؟
وَ مِنْ دُونِهِما
؛ جز اين دو بهشتى كه به مقرّبان وعده داده شده دو بهشت براى درجات پايينتر از آنها يعنى اصحاب يمين وجود دارد .
مُدْهامَّتانِ
؛ آنها از سبزى و تازگى به سياهى شبيهند و كمال سبزى هر گياهى به اين است كه سياه بزند .
نَضَّاخَتانِ
؛ در آن دو باغ دو فوّارهء آب است . « نضخ » « با خ نقطهدار » سريعتر از نضح با ( ح ) است چون نضح با ( ح ) مانند آب پاشيدن است .
عطف كردن نخل و رمّان به فاكهه ( ميوه ) اگر چه هر دو ميوهاند ، براى توضيح فضيلت آنهاست و گويى آن دو ( خرما و انار ) در فضيلت دو جنس ديگرند مانند جبرئيل و ميكائيل [ كه پس از ذكر ملائكه به سبب برترى آنها مجزّا ذكر شدهاند ] يا به اين دليل است كه ثمرهء نخل ميوه و غذاست و انار ميوه و دواست و ميوهء خالص نيستند .
خَيْراتٌ
؛ در اصل « خيّرات » ( به فتح ياء ) بوده و مخفّف شده است چون خير ، به معناى ، اخير ( كه افعل تفضيل ) است ، بر خيرون و خيرات ، جمع بسته نمىشود و معناى جمله اين است كه داراى كمالات اخلاقى و خوشخويند .
مَقْصُوراتٌ
؛ حجله نشينانى كه در حجلههايشان محصورند ، امرأة قصيرة و مقصوره ، يعنى روگرفته در خيمهها و در حجلهها .
در روايت است كه خيمه درّى است ( تو خالى ) كه طولش در آسمان شصت ميل است و در هر گوشهاى از آن براى مؤمن خانوادهاى است كه ديگران او را نمىبينند « 1 » .
هامش
( 1 ) - و
فى الحديث ، الخيمه درّة واحدة طولها فى السّماء ستّون ميلا فى كلّ زاوية منها اهل للمؤمن لا يراه الآخرون .