تفسير :
خافَ مَقامَ رَبِّهِ
؛ منظور محلّى است كه بندگان در روز قيامت آنجا براى حساب مىايستند و آيهء :
ذلِكَ لِمَنْ خافَ مَقامِي
؛ « ( اين ( موفقيّت ) براى كسانى كه از مقام ( عدالت ) من بترسد » . ( ابراهيم / 14 ) هم نظير آن است يا مقصود اين است كه خدا حافظ و مراقب اعمال بنده است و اين مطلب از آيهء :
أَ فَمَنْ هُوَ قائِمٌ عَلى كُلِّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ
؛ « آيا كسى كه بالاى سر همه ايستاده ( و حافظ و نگهبان و مراقب همه است ) و اعمال همه را مىبيند . » ( رعد / 33 ) استفاده مىشود ، بنا بر اين بندهاى كه خداى را مراقب اعمال خود بداند ترك گناه مىكند و مواظب اعمال خويش است يا مقصود ترس از پروردگار است چنان كه مىگويى : اخاف جانب فلان از فلانى مىترسم ، و فعلت ذلك لمكانك ، آن كار را به خاطر تو كردم .
جَنَّتانِ
؛ بهشتى است كه نيكوكاران به وسيلهء آن پاداش داده مىشوند ، و بهشتى است كه از باب احسان و زايد بر بهشت استحقاقى به نيكوكاران مىدهند . مانند قول خداى متعال :
الْحُسْنى
و زيادة بهشتى به عنوان پاداش عمل و بهشتى زايد بر استحقاق . يا بهشتى براى انجام عبادات و بهشتى براى ترك گناهان است چرا كه تكليف داير مدار همين دو امر ( عبادت و معصيت ) است ، يا ثقلين مورد خطابند و گويى خداوند فرموده است براى خائفان جن و انس دو بهشت است يك بهشت براى انسان خائف و يك بهشت براى جنّ خائف است .
ذَواتا أَفْنانٍ
؛ در معناى افنان دو قول است :
1 - به معناى شاخههاى درختان باشد و ذكر شاخهها بجاى درختان به اين دليل است كه ميوه مىدهند و از آنها سايهها كشيده مىشود .
2 - مقصود انواع نعمتهايى است كه بهشتيان به آنها مايلند .
فِيهِما عَيْنانِ تَجْرِيانِ
؛ در آن دو باغ دو چشمه است كه هر جا بهشتيان بخواهند در بلندى و پستى جارى مىشود .