از محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و يارانش انتقام مىگيريم پس آيهء
سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ
؛ نازل شد يعنى كفار مكّه مىگريزند « 1 » .
وَ يُوَلُّونَ الدُّبُرَ
؛ يعنى پشت مىكنند چنان كه شاعر گويد :
كلوا فى بعض بطنكم تعفوا « 2 »
؛ يعنى مىگريزند و پشتهاى خود را به شما بر مىگردانند و اين فرار در روز جنگ بدر بود .
بَلِ السَّاعَةُ مَوْعِدُهُمْ
؛ وعدهگاهشان براى عذاب روز قيامت است .
وَ السَّاعَةُ أَدْهى وَ أَمَرُّ
؛ بليّه و گرفتارى روز قيامت بزرگتر و سختتر از فرار و كشته شدن و اسارت جنگ بدر است .
فِي ضَلالٍ وَ سُعُرٍ
؛ يعنى نابودى و آتش يا در دنيا از حق ، گمراه و در آخرت در آتشند .
ذُوقُوا
؛ بچشيد حرارت آتش دوزخ را بنا بر اين كه مسّ سقر را اراده كرده باشد و اين سخن مانند گفتهء عرب است : وجد مسّ الحمى و ذاق طعم الضرب ، حرارت تب را يافت و مزهء زدن را چشيد زيرا هر گاه حرارت و سختى آتش به آنها برسد گويى خود آتش به آنها رسيده است چنان كه حيوان آنچه را آزارش مىدهد لمس مىكند . سقر اسم خاص براى جهنم است و از سقرته النّار و صقرته است ، يعنى آن را تغيير دادم .
إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْناهُ بِقَدَرٍ
؛ كلّ شيء منصوب به فعل مقدّرى است كه اين فعل ظاهر آن را تفسير مىكند و منظور از قدر تقدير است يعنى هر چيزى را به اندازه ، استوار و مرتّب بر مقتضاى حكمت آفريديم .
هامش
( 1 ) - يروى انّ ابو جهل ضرب فرسه يوم بدر و قال : حن ننتصر اليوم من محمد صلّى اللَّه عليه و آله و اصحابه به فنزلت ، سيهزم الجمع يريد كفّار مكّه .
( 2 ) - در شعر بجاى جمع ( بطون ) مفرد ( بطن ) آمده ، در آيه نيز بجاى جمع ( ادبار ) كه به مناسبت يولّون بايد به كار برده مىشد مفرد ( دبر ) به كار رفته است . - م .