فَالْجارِياتِ
؛ كشتيها ، « يسرا » به آسانى در حركتند .
فَالْمُقَسِّماتِ أَمْراً
؛ فرشتگانى هستند كه بارانها و روزيها و ديگر چيزها را تقسيم مىكنند يا مأمور به تقسيم آنهايند . اين تفسير از امير المؤمنين عليه السّلام روايت شده ، و از ابن عبّاس و مجاهد روايت شده كه تقسيم امور بندگان خدا بر عهدهء فرشتگان است ، جبرئيل مأمور سختگيرى و بلاست ، ميكائيل مأمور رحمت است ، عزرائيل مأمور گرفتن جانهاست ، اسرافيل مأمور دميدن [ در صور ] است .
بعضى گفتهاند منظور از « جاريات يسرا » سيّارات هفتگانهاند .
خداوند سبحان به اشياء ياد شده سوگند ياد كرده به اين دليل كه همگى آنها بر يگانگى خدا و حكمت بديع و قدرت بىمنتهاى او دلالت دارند . از ائمه عليهم السّلام روايت شده كه هيچ كس حق ندارد كه جز به خدا سوگند ياد كند و تنها خداست كه حق دارد به هر يك از آفريدگانش سوگند ياد كند « 1 » .
إِنَّما تُوعَدُونَ لَصادِقٌ
؛
« إِنَّما تُوعَدُونَ »
جواب قسم ، و « ماء » موصوله يا مصدريّه است . و آنچه وعده داده شده بعث و زنده شدن است . و « لصادق » به معناى صاحب صدق است مانند عيشة راضية .
وَ إِنَّ الدِّينَ لَواقِعٌ
؛ « دين » جزايى است كه واقع خواهد شد يعنى موجود خواهد شد .
الْحُبُكِ
؛ راههاست مانند راهى ( موج گونه ) كه با وزش باد در زمين ماسهاى و در آب ايجاد مىشود . و همچنين مجعّد كردن مو ، اثرى است كه از پيچاندن و خميده كردن مو به وجود مىآيد و صفت ( محبوكه ) را براى درع و زره مىآورند زيرا حلقههاى آن نظير راههاست ، از حسن نقل شده كه منظور از « حبك » ستارگان آسمان است ، از على عليه السّلام روايت شده كه منظور از « حبك » زيبايى و آراستگى آسمان
هامش
( 1 ) - و
عنهم عليهم السلام ؛ لا يجوز لأحد ان يقسم الّا باللّه و له عزّ اسمه ان يقسم بما يشاء من خلقه .