تحرّز منها و ظاهر منها ، يعنى حاذر منها و مانند اين مورد است عبارت : آلى من امرأته : به سوى زنش بازگشت كه در ضمن معناى دورى را هم مىرساند . « فعل تظاهرون » به وسيلهء حرف « من » متعدّى شده است . و معناى عبارت : انت علىّ كظهر امّى ، اين است كه آن مردان مىخواهند بگويند : شكم تو در حرمت مانند شكم مادر من است لكن به جاى شكم به كنايه پشت ( ظهار ) را مىگويند ، زيرا شكم نزديك عورت است و ذكر آن زشت است .
ذلِكُمْ قَوْلُكُمْ بِأَفْواهِكُمْ
؛ اين نسبى را كه شما مىگوييد تنها به زبان مىگوييد و پيش خدا واقعيّت و حقيقتى ندارد .
وَ اللَّهُ يَقُولُ الْحَقَّ
؛ خداوند نمىگويد مگر آنچه را كه مطابق حقيقت و موافق با واقعيت است .
وَ هُوَ يَهْدِي السَّبِيلَ
؛ و خداست كه راه راست را نشان مىدهد و جز به راه درست راهنمايى و ارشاد نمىكند . سپس خداوند آنچه را كه حقّ است و آنچه را كه ارشاد به راه درست است در آيهء بعد بيان مىفرمايد و مىگويد :
ادْعُوهُمْ لِآبائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ
؛ آنها را به نام پدرانشان بخوانيد كه اين عادلترين حكم و گفتار است .
فَإِنْ لَمْ تَعْلَمُوا آباءَهُمْ فَإِخْوانُكُمْ فِي الدِّينِ وَ مَوالِيكُمْ
؛ و اگر پدران آنها را نمىشناسيد آنان را برادران دينى و عموزادهها و يارى كنندگان خود بدانيد . بعضى گويند : « موالى » يعنى بردههايى كه شما آزاد كردهايد و چون شما آنها را آزاد كردهايد ، ولاء عتق آنها براى شماست .
وَ لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ فِيما أَخْطَأْتُمْ بِهِ
؛ و گناهى بر شما نيست در آنچه از روى خطا و اشتباه انجام دادهايد و به گمان اين كه پدر خواندهاى ، پدر واقعى فرزند خوانده است به اشتباه فرزند خواندهها را به پدر خواندهها نسبت دادهايد .
عبارت « ما تعمّدت » در محلّ جرّ است و بر عبارت « فيما اخطأتم » عطف