است جايز است كه اين دو براى قلب صفت واقع شوند . هم چنان كه خداوند فرموده است :
فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ
؛ « براستى كه دلش گناهكار است » « 1 » . در اين جا هر چند « آثم » جمله است ولى صفت است .
ممكن است بگوييم در عبارت مضافى محذوف است . و اصل جمله چنين بوده است : على كل ذى قلب متكبر . و كسى كه به اضافهء ( على كل قلب متكبر ) مىخواند در اصل على كل قلب متكبر بوده است و كلمهء « كل » در دومى بدين سبب كه جلوتر گفته شده حذف شده است . چنان كه در مثال آمده است : ما كل سوداء ثمرة و لا بيضاء شحمة : هر سياهى خرما و هر سفيدى پيه نيست كه اصل عبارت : لا كل بيضاء ، بوده است و چون كلمهء : كل ، در اولى گفته شده در دومى حذف شده است .
يا هامانُ ابْنِ لِي صَرْحاً
؛ واژهء « صرح » به معناى ساختمان بزرگ و آشكارى است كه از نظر بيننده ، هر چند « مقدارى » هم دور باشد مخفى نيست و از مادهء صرّح است ، چنان كه هر گاه چيزى آشكار باشد گويند : صرّح الشيء و هامان وزير و صاحب اختيار امور مملكتى فرعون بود .
أَسْبابَ السَّماواتِ
؛ مقصود از اسباب آسمانها ، راهها و درهاى آنها و هر چيزى است كه وسيلهء رسيدن به آنها باشد و به طور كلى هر چه وسيلهء رسيدن به چيزى باشد ، سبب آن است مثل ريسمان دلو و مانند آن ( كه سبب رسيدن به آب مىشود . ) فايدهء تكرار كلمهء « اسباب » اين است كه چون ( فرعون ) خواست اسباب آسمانها را كه آرزوى رسيدن به آن را داشت ، بسيار مهم و بزرگ نشان دهد ، ابتدا به طور مبهم و سپس به طور آشكار و روشن بيان كرد .
فَأَطَّلِعَ إِلى إِلهِ مُوسى
؛ فعل ( اطلع ) هم به رفع خوانده شده است هم به نصب ، رفع آن براى اين است كه بر كلمهء « أبلغ » عطف شود و نصب آن بدين مناسبت است كه
هامش
( 1 ) - بقره / 283 .