و خواندن « ياء » را با فتحه يا سكون ، هر دو جايز است .
وَ لَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ
؛ اين عبارت در اصل چنين است : و لقد أوحى اليك لئن أشركت و الى الذين من قبلك مثله ، يا در اصل : أوحى اليك و الى كل واحد منهم لئن أشركت ، بوده است .
چنان كه گويند : و كسانا حلة ؛ به هر يك از ما حلهاى پوشانيد . ( اين توجيه براى اين است كه پيامبران كه جمعند با أشركت كه مفرد مخاطب است ، مناسب شود ) . در اين عبارت « لام » اول ( لام لئن ) به جاى سوگند است و لام دوم ( لام ليحبطن ) لام جواب است .
اين گفتار خداوند نسبت به پيامبران بر سبيل فرض و تقدير است و گرنه پيامبران منزهند از اين كه شرك بياورند ، زيرا فرض هر چيز محالى براى غرض خاصى صحيح است تا چه رسد به چيزهايى كه از درجه محال پايينتر است .
بَلِ اللَّهَ فَاعْبُدْ
؛ اين عبارت آن دستورى را كه كافران به پيامبران داده بودند كه بعضى از بتهايشان را عبادت كند ، رد مىكند . و گويا خداوند فرموده است : آنچه را آنها دستور دادهاند كه عبادت كنى ، پرستش مكن . بلكه اگر خردمند و استوارى ، خدا را پرستش كن ، بنا بر اين حرف شرط حذف شده است و مفعول مقدم عوض از محذوف آمده است .
وَ ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ
؛ اگر انسان ارزش و بزرگى اشياء با عظمت را ، آن طور كه شايسته است بشناسد ، آنها را تعظيم مىكند و بزرگ مىدارد ، از اين رو خداوند فرموده :
وَ ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ
؛ مقصود اين است كه عظمت خدا را آن چنان كه شايسته است نشناختند كه غير او را عبادت مىكنند و به پيامبرش دستور مىدهند كه او هم غير خدا را پرستش كند ، پس خدا آنها را از راه تدبر و تفكر ، به عظمت و بزرگى خودش آگاه مىكند و مىفرمايد :
وَ الْأَرْضُ جَمِيعاً قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ السَّماواتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ
؛ اين آيه تنها به