هدايت الهى است كه هر كس را بخواهد با آن راهنمايى مىكند و هر كه را خدا گمراه كند ، براى او هيچ راهنمايى نخواهد بود . ( 23 )
آيا كسى كه روز قيامت ، عذاب سخت الهى را با چهرهء خويش از خود باز مىدارد ، مانند فرد بهشتى است ؟ به ستمكاران گفته مىشود : به كيفر كارهايى كه مىكرديد عذاب را بچشيد . ( 24 )
كسانى كه پيش از آنها بودند ، آيات ما را تكذيب كردند و عذاب از جايى كه نمىدانستند بر آنها فرود آمد . ( 25 )
تفسير :
فَسَلَكَهُ يَنابِيعَ فِي الْأَرْضِ
؛ اين آب باران به داخل زمين نفوذ مىكند و از آن جا ، به صورت چشمه و نهر و قنات ، روى زمين جارى مىشود .
ثُمَّ يُخْرِجُ بِهِ زَرْعاً مُخْتَلِفاً أَلْوانُهُ
؛ مقصود از گوناگون بودن زراعت ، يا اقسام آن است مانند گندم ، جو ، برنج و غيره و يا رنگهاى آن است مانند سبز ، زرد ، سفيد و سرخ .
ثُمَّ يَهِيجُ
؛ پس از مدتى آن زراعت خشك مىشود .
ثُمَّ يَجْعَلُهُ حُطاماً
؛ سپس آنها را مىشكند و خرد مىكند .
إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى لِأُولِي الْأَلْبابِ
؛ در اين فرايند اندرز و تذكرى است براى دارندگان عقل سليم در شناختن صانعى كه ايجاد كنندهء جهان است .
أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ
؛ آيا كسى كه خدا را شناخت و دانست كه داراى لطف و مرحمت است و به او لطف كرده كه سينهء او را براى قبول اسلام باز كرده است ، مانند كسى است كه لطفى به او نشده و سينهاش تنگ و دلش سخت است . در اين آيه هم مانند آيهء
أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ
خبر حذف شده است .
فَهُوَ عَلى نُورٍ مِنْ رَبِّهِ
؛ مقصود از نور خدا همان لطف و رحمت اوست .
مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ
؛ به سبب ذكر خدا . مقصود اين است كه هر گاه خداوند و آيات او را پيش آنها يادآورى مىكردند متنفر مىشدند و قساوت و سنگدلى آنها بيشتر مىشد .