خورشيد و ماه را مسخّر فرمان خويش قرار داد ، هر كدام تا مدّت معينى به حركت خود ادامه مىدهند ، آگاه باشيد او قادر بخشنده است . ( 5 )
تفسير :
تَنْزِيلُ الْكِتابِ مِنَ اللَّهِ
؛ كلمه « تنزيل » يا مبتداست و خبر آن ظرف است و يا خبر مبتداى محذوف است و در تقدير چنين است : هذا تنزيل الكتاب عبارت جار و مجرور صلهء « تنزيل » است ، چنان كه گويى : نزل من عند اللَّه ، و ممكن است كه صله نباشد و خبر بعد از خبر باشد و يا حال است براى « تنزيل » كه معناى اسم اشاره عامل آن است .
مُخْلِصاً لَهُ الدِّينَ
؛ در حالى كه دينت را ، به سبب ايمان به توحيد و صفاى باطن ، از شرك و ريا پاك كرده باشى و دين خالص دينى است كه از هر گونه ريا و سمعه پاك باشد . قتاده گفته است : منظور شهادت به يگانگى خداست .
برخى گويند : آن اعتقاد واجب است از توحيد ، عدل ، نبوّت و عمل به دستورهاى دين و بيزارى از دينهاى ديگر غير از اسلام .
وَ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِياءَ
؛ كسانى كه جز خداوند ، دوستان و معبودانى گرفتند و گفتند : ما آنها را پرستش و عبادت نمىكنيم مگر براى اين كه وسيلهء نزديكى و تقرّب ما پيش خدا باشند ، يعنى پيش خداوند شفيع ما شوند .
إِلَّا لِيُقَرِّبُونا إِلَى اللَّهِ زُلْفى
؛ كلمهء « زلفى » اسمى است كه به جاى مصدر « قربى » آمده است . و خبر « الذين » عبارت
« إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ »
است .
إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي
؛ منظور از هدايت نكردن اين است كه خداوند آنها را مورد لطف و مرحمت خود قرار نمىدهد و در علم خداوند گذشته است كه آنها از هلاك شوندگانند و خداوند اراده نكرده است كه آنها را به ايمان ، هدايت كند به اين دليل كه در اين آيه فرموده است :
أَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْناهُمْ
؛ « اما قوم ثمود را هدايت كرديم » يعنى