إِلَّا أَنَّما أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ
؛ كلمهء « أنما » به عنوان اين كه حكايت و نقل قول باشد ، به كسر خوانده شده است ، يعنى جز اين سخن كه به شما بگويم ؛ من تنها بيم دهندهء آشكارى هستم ، به من چيز ديگرى وحى نشده است و در صورتى كه به فتح خوانده شود در تقدير لأنّما بوده است و مقصود اين است كه به من وحى نشده است مگر براى انذار و بيم دادن ، پس حرف ( لام ) حذف شده است و فعل به آن مربوط مىشود و ممكن است كه در موضع و محل رفع باشد ، يعنى به من جز اين سخن وحى نشده است و آن اين است كه انذار و تبليغ كنم و در آن كوتاهى نكنم .
لِما خَلَقْتُ بِيَدَيَّ
؛ مقصود از « بيدى » اين است كه من خودم ، بىواسطه غير ، آفريدن او را به عهده گرفتم و علت اين كه فرموده با دستهايم آفريدم اين است كه انسان بيشتر كارهايش را با دست انجام مىدهد و نسبت به كارهايى كه با اعضاى ديگر انجام مىشود ، غلبه با كارهاى دست است ، حتى در كار قلب هم مىگويند :
كارى است كه دستهايت انجام مىدهد و همچنين به كسى دو دست ندارد ، گويند :
( دستهايت بسته است و دهانت مىدمد ) و از اين مورد است ، اين آيه كه خداوند مىفرمايد :
مِمَّا عَمِلَتْ أَيْدِينا
، « از حيواناتى كه به قدرت خود آفريديم » « 1 » و همچنين است آيهء مورد بحث
« لِما خَلَقْتُ بِيَدَيَّ »
برخى گويند : عرب كلمهء يدان و يدين را بر قدرت و توانايى اطلاق مىكند . چنان كه شاعر گفته است : تحملت من ذلفاء ما ليس لى به و لا للجبال الراسيات يدان . « 2 »
أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْعالِينَ
؛ خود را بالاتر از آنچه هستى ، مىدانى يا خود را از كسانى مىدانى كه شأن و مقامشان بالاتر از اين است كه سجده كنند ، بنا بر اين از اين جا بيرون رو و منظور از ( اين جا ) يا بهشت است و يا آسمانها و برخى هم گفتهاند :
هامش
( 1 ) - يس / 71 .
( 2 ) - من از ذلفا چيزى را تحمل كردم كه نه در قدرت من بود و نه در قدرت كوههاى بلند .