و مقصود از كلمهء « فوج » گروه تابعين آنها هستند كه خطر ضلالت و گمراهى را با آنها پذيرفتند و اكنون هم بايد خطر وارد شدن به دوزخ را با آنها بپذيرند .
لا مَرْحَباً بِهِمْ
؛ نفرينى است از رؤسا به پيروانشان كه به وسعت و گشايشى دست نيابند ، زيرا آنها آتش را اختيار كردهاند . پيروانشان در جواب گفتند : اين شما هستيد كه شايسته است جاى شما وسعت نداشته باشد ، زيرا شما بوديد كه ما را به راهى برديد كه امروز آتش بر ما واجب شد . ضمير در عبارت « قدّمتموه » به عذاب برمىگردد ، يعنى شما عذاب را از پيش براى ما مهيا كرديد . و براى مهمان و تازه واردى كه بخواهى خوشآمد بگويى ، مىگويى : مرحبا ، يعنى به جايى فراخ و وسيعى وارد شدى . يا مقصود اين است كه جاى تو و شهر تو با وسعت باد و سپس براى نفرين ( ضد خوشآمد ) حرف « لا » بر آن داخل مىشود .
كلمهء « بهم » بيان براى دعوت شدههاى به دوزخ است كه پيروان باشند .
قالُوا رَبَّنا مَنْ قَدَّمَ لَنا هذا فَزِدْهُ عَذاباً ضِعْفاً فِي النَّارِ
؛ پيروان گفتند : خدايا عذاب كسانى را كه پيشاپيش ما را به چنين عذابى گرفتار كردهاند دو برابر كن . كلمهء « ضعف » مثل و مانند چيزى است و بنا بر اين عذاب آنها دو برابر مىشود چنان كه در اين آيه مىفرمايد :
رَبَّنا آتِهِمْ ضِعْفَيْنِ مِنَ الْعَذابِ
؛ « پروردگارا عذاب آنها را مضاعف و دو برابر ساز » « 1 »
وَ قالُوا ما لَنا لا نَرى رِجالًا كُنَّا
؛ مقصود از « رجالا » مؤمنانى بودند كه كافران به آنها اعتنايى نمىكردند .
نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرارِ
؛ منظور از اشرار كسانى هستند كه خير و نيكى در آنها نيست و چون مؤمنان بر خلاف دين آنها بودند ، مشركان آنها را اشرار مىشمردند . از حضرت باقر عليه السلام نقل شده است : مقصود آنها شما هستيد ، به خدا سوگند يكى از
هامش
( 1 ) - احزاب / 68 .