كَأَنَّهُنَّ بَيْضٌ مَكْنُونٌ
؛ گويا آن حوران بهشتى در لطافت و سفيدى مانند تخم مرغى است كه در جاى خود پنهان و دست نخورده مانده است و مقصود تخم شترمرغ است . و عربها زنان را به آن تشبيه مىكنند و آنها را بيضات الخدور ؛ تخم مرغهاى پنهان ، مىنامند .
فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلى بَعْضٍ يَتَساءَلُونَ
؛ اين آيه بر آيهء
يُطافُ عَلَيْهِمْ
معطوف است و مقصود اين است كه شراب مىنوشند و دربارهء آن به گفتگو مىپردازند و بعضى به بعض ديگر رو كرده و از امورى كه در دنيا براى آنها روى داده است سؤال مىكنند .
اما به شيوهء خداوند ( عزّ اسمه ) كه اخبارش را به صورت ماضى بيان مىفرمايد ، فعلها در اين آيهها به صيغهء ماضى آمده است .
قالَ قائِلٌ مِنْهُمْ إِنِّي كانَ لِي قَرِينٌ
؛ گويندهاى از آنها مىگويد كه من در دنيا دوستى داشتم .
يَقُولُ أَ إِنَّكَ لَمِنَ الْمُصَدِّقِينَ
؛ به طريق انكار به من مىگفت : آيا تو زنده شدن روز قيامت و حساب و پاداش را ، باور دارى و تصديق مىكنى ؟
أَ إِنَّا لَمَدِينُونَ
؛ واژهء « مدينون » به معناى : مجزيّون ، است و از مادهء دين است كه به معناى جزا و پاداش است و يا به معناى سياست شده است كه در اين صورت از مادّهء دان به معناى سياست كردن است . و هنگامى كه كسى را سياست كنند گويند : دانه ، يعنى ساسه و در حديث است كه شخص زيرك و با فراست كسى است كه نفس خود را سياست كند و براى پس از مرگش كار كند . « 1 »
قالَ هَلْ أَنْتُمْ مُطَّلِعُونَ
؛ آن گوينده به برادرانش در بهشت گفت : آيا شما بر دوزخ و آتش مشرف هستيد و از آن اطّلاع داريد تا دوست مرا به من نشان دهيد ؟ برخى گويند : قائل و گوينده خداى متعال است و پارهء ديگر گويند : بعضى از فرشتگان
هامش
( 1 ) -
الكيّس من دان نفسه و عمل لما بعد الموت .