مىخورند ( 33 )
و در زمين باغهايى از نخل و انگور قرار داديم و چشمههايى در آن جارى كرديم ( 34 )
تا مردم از ميوههاى آن و آنچه با دست خود از آنها به عمل مىآورند ، تناول كنند ، آيا شكر خدا را به جا نمىآورند . ( 35 )
منزّه است خدايى كه تمام ممكنات را زوج آفريد ، چه از گياهان و چه از نفوس بشرى و ديگر آفريدههايى كه از آن آگاه نيستند . ( 36 )
شب نيز نشانهاى است ( از قدرت خدا ) ما روز را از آن مىگيريم ، ناگهان تاريكى آنها را فرا مىگيرد . ( 37 )
و خورشيد ( نيز نشانهء ديگرى است ) كه پيوسته به سوى قرارگاهش در حركت است ، اين تقدير خداوند توانا و داناست . ( 38 )
و براى ماه منزلگاههايى قرار داديم و سرانجام به صورت شاخهء كهنهء خرما باز مىگردد . ( 39 )
نه خورشيد را اين امكان است كه به ماه برسد و نه شب بر روز پيشى مىگيرد و هر كدام در مدار معيّنى شناورند . ( 40 )
تفسير :
أَ لَمْ يَرَوْا كَمْ أَهْلَكْنا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ
؛ عبارت
« أَ لَمْ يَرَوْا »
به معناى : الم يعلموا ، است ، يعنى آيا نمىدانند . اين فعل در لفظ « كم » اثرى ندارد ، زيرا عامل قبل از « كم » در آن عمل نمىكند اعمّ از اين كه « كم » استفهامى باشد يا خبرى ، زيرا « كم » در اصل براى استفهام است .
أَنَّهُمْ إِلَيْهِمْ لا يَرْجِعُونَ
؛ اين عبارت در معنا نه در لفظ ؛ بدل از عبارت
« كَمْ أَهْلَكْنا »
است و در تقدير چنين بوده است : أ و لم يروا كثرة اهلاكنا القرون قبلهم كونهم غير راجعين إليهم ؛ آنان را كه هلاك كرديم هرگز به دنيا بر نمىگردند تا كارهاى خود را جبران كنند آيا اين كافران از گذشتگان عبرت و پند نمىگيرند .
وَ إِنْ كُلٌّ لَمَّا جَمِيعٌ لَدَيْنا مُحْضَرُونَ
؛ كلمهء « لمّا » بنا بر اين كه حرف « ما » زايد و براى تأكيد است ، به تخفيف « لما » نيز خوانده شده است و حرف « إن » مخفّف از ثقيله است و تقدير آن چنين است : إن كلّهم لمجموعون محشورون محضرون للحساب ،