چيزهايى را كه پيش او باعث عزّت مىشوند معرّفى مىكند كه ايمان و عمل صالح است . و لفظ « كلم » ، جمع كلمه است و هر جمعى كه ميان آن و مفردش ، در تلفّظ ، به جز ، هاى آخر فرقى نباشد مذكّر و مؤنّث در آن يكسان است . چنان كه گويند : هذا كلم و هذه كلم .
واژهء « صعود » در اين جا به معناى قبول شدن اعمال است و هر عملى از عبادتها كه مورد قبول حق تعالى واقع شود ، به بالا رفتن و صعود ، توصيف مىشود ، زيرا فرشتگان اعمال انسانها را مىنويسند و تا جايى كه خداوند بخواهد بالا مىبرند .
چنان كه حق تعالى فرموده است :
كَلَّا إِنَّ كِتابَ الْأَبْرارِ لَفِي عِلِّيِّينَ
؛ « نه چنين نيست بىترديد كتاب و پروندهء نيكان در مقامهاى بالا است » ( يا در بهشت علّيّين است . ) ( مطفّفين / 88 ) .
و مقصود از « كلم طيّب » كلمههايى است كه با مجد و عظمت الهى و تقديس و حمد خدا همراه باشد كه اطيب آنها جملهء لا إله إلا اللَّه است .
وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ
؛ عمل نيك آن كلمهء طيّب را به جانب خدا بالا مىبرد . در اين صورت ضمير « هاء » به كلم بر مىگردد . برخى از مفسّران گويند معنا اين است كه كلم طيّب عمل صالح را بالا مىبرد . زيرا هيچ عملى بدون توحيد ، كه كلمهء طيّب است ، سودى ندارد . پارهء ديگر گويند : يعنى خداوند عمل صالح را براى صاحبش بالا مىبرد پس در اين دو صورت ، ضمير به عمل بر مىگردد .
وَ الَّذِينَ يَمْكُرُونَ السَّيِّئاتِ
؛ اين عبارت در تقدير چنين بوده است : و الّذين يمكرون المكرات السّيّئات ، يا : يمكرون اصناف المكر السّيّئات ، بنا بر اين كلمهء « سيّئات » يا صفت براى مصدر است يا براى چيزى است كه در حكم مصدر است .
برخى گويند : مقصود آن ، مكرهاى قريش است آن گاه كه در دار النّدوه جمع شده بودند و تصميم گرفتند كه نسبت به پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله يكى از سه كار را انجام دهند : يا او را مقيّد و حبس كنند ، يا بكشند و يا از مكّه بيرونش كنند . هم چنان كه خداوند حكايت