تفسير :
قُلْ جاءَ الْحَقُّ وَ ما يُبْدِئُ الْباطِلُ وَ ما يُعِيدُ
؛ هر چيز زندهاى مىتواند كارى را از ابتدا شروع و يا كار قبلى را اعاده و تكرار كند ، اما اگر هلاك و نابود شد ، ديگر ابداء يا اعادهاى براى او ممكن نيست . و خداوند عبارت :
وَ ما يُبْدِئُ الْباطِلُ وَ ما يُعِيدُ
، را كنايه و مثل براى هلاكت و نابودى باطل ، قرار داده است . و به اين معناست شعر عبيد كه گفته است :
اقفر من اهله عبيد * فاليوم لا يبدى و لا يعيد « 1 »
معنا اين است كه حق آمد و باطل نابود شد ؛ جاء الحقّ و هلك الباطل .
ابن مسعود روايت كرده است كه پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله هنگامى كه 360 بت در اطراف خانهء كعبه بود وارد مكّه شد و با چوبى كه در دست داشت آنها را مىزد و مىفرمود :
جاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْباطِلُ إِنَّ الْباطِلَ كانَ زَهُوقاً
.
جاءَ الْحَقُّ وَ ما يُبْدِئُ الْباطِلُ وَ ما يُعِيدُ
.
قُلْ إِنْ ضَلَلْتُ فَإِنَّما أَضِلُّ عَلى نَفْسِي
؛ بگو اگر من آن گونه كه شما گمان مىكنيد از راه حق گمراه شدهام از طرف خودم بوده است و و بال و عذاب آن تنها بر من است نه بر ديگرى ، زيرا خود من آن را اختيار كردهام .
وَ إِنِ اهْتَدَيْتُ فَبِما يُوحِي إِلَيَّ رَبِّي
؛ و اگر به حقّ هدايت شدم از تفضّل پروردگار من است ، زيرا او راه حق را به من وحى كرده است و بدين سبب من از او منّت دارم .
وَ لَوْ تَرى إِذْ فَزِعُوا
؛ در آيهء شريفه جواب
« وَ لَوْ تَرى »
حذف شده است و آن عبارت لرأيت أمرا عظيما بوده است .
حرف « لو » و « إذ » و فعلهايى مانند « فزعوا » و « أخذوا » و « حيل بينهم » همه براى ماضى و زمان گذشته است ، ولى در اين جا مقصود زمان آينده و استقبال است ، زيرا
هامش
( 1 ) - عبيد از ميان خانوادهاش نابود شد و ديگر نمىتواند شعرى را شروع و يا اشعار قبلى را تكرار كند .