أيادى سبايا عزّ ما كنت بعدكم * فلم يحل بالعينين بعدك منظر « 1 »
إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ
؛ در سرگذشت قوم سبا عبرت و نشانههايى است براى هر شخصى كه به وسيلهء طاعت از نعمتهاى خداوند سپاسگزارى كند و از گناهان اجتناب ورزد .
وَ لَقَدْ صَدَّقَ عَلَيْهِمْ إِبْلِيسُ ظَنَّهُ
؛ كلمهء « صدّق » هم با تشديد و هم بدون تشديد خوانده شده است . در صورتى كه با تشديد خوانده شود ، معنا اين است كه گمان شيطان برايش محقّق و مسلّم شد ، يا آن را درست و راست يافت . و در صورتى كه با تخفيف خوانده شود مقصود اين است كه گمان شيطان ، در گمراه كردن انسان راست و درست بود آن هنگامى كه گفت :
لَأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إِلَّا قَلِيلًا
؛ « تمام اولاد آدم را به جز اندكى مهار كرده و به هلاكت مىكشانم » ( اسراء / 62 ) .
وَ لا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شاكِرِينَ
؛ « و بيشتر آنان را سپاسگزار نخواهى يافت » ( اعراف / 17 )
وَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ
؛ « و همهء آنها را گمراه خواهم كرد » . ( حجر / 39 ) ضمير در كلمهء « عليهم » به اهل سبا بر مىگردد و برخى گويند : مرجع آن تمام مردم است بجز كسانى كه از خداوند اطاعت كنند و اشاره به همين مورد است كه مىفرمايد :
إِلَّا فَرِيقاً مِنَ الْمُؤْمِنِينَ
.
[ سوره سبإ ( 34 ) : آيات 21 تا 25 ]
وَ ما كانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَنْ يُؤْمِنُ بِالْآخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْها فِي شَكٍّ وَ رَبُّكَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ ( 21 ) قُلِ ادْعُوا الَّذِينَ زَعَمْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ لا يَمْلِكُونَ مِثْقالَ ذَرَّةٍ فِي السَّماواتِ وَ لا فِي الْأَرْضِ وَ ما لَهُمْ فِيهِما مِنْ شِرْكٍ وَ ما لَهُ مِنْهُمْ مِنْ ظَهِيرٍ ( 22 ) وَ لا تَنْفَعُ الشَّفاعَةُ عِنْدَهُ إِلاَّ لِمَنْ أَذِنَ لَهُ حَتَّى إِذا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ قالُوا ما ذا قالَ رَبُّكُمْ قالُوا الْحَقَّ وَ هُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ ( 23 ) قُلْ مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللَّهُ وَ إِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلى هُدىً أَوْ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ ( 24 ) قُلْ لا تُسْئَلُونَ عَمَّا أَجْرَمْنا وَ لا نُسْئَلُ عَمَّا تَعْمَلُونَ ( 25 )
هامش
( 1 ) - مانند قوم سبا از ميان بروم و زنده نباشم زيرا بعد از تو در چشمان من هيچ منظرى خوشايند نيست .