آزمايش ] بسيار ستمكار و نادان بود . ( 72 )
هدف از عرض امانت اين بود كه خدا مردان و زنان منافق و مردان و زنان مشرك را عذاب كند و از مردان و زنان مؤمن درگذرد كه خداوند بسيار آمرزنده و مهربان است . ( 73 )
تفسير :
وَ قُولُوا قَوْلًا سَدِيداً
؛ « قول سديد » سخنى است كه در آن قصد و نيّت حقّ و راستى باشد . و واژهء سداد به معناى قصد به سوى حقّ و سخن به عدل است چنان كه گويند : سدّد السّهم نحو الرّمية : تير راست و مستقيم به طرف شكار رفت . هم چنان كه اين مفهوم را به اين طريق هم مىگويند : سهم قاصد نحو الرّمية .
برخى از مفسّران گويند : مقصود اين است كه مشركان را از خوض و بررسى در داستان زينب كه دربارهء آن بدون حق و عدالت سخن مىگفتند ، باز دارد . و لازمهء آن برانگيختن به اين است كه در هر موردى سخن به حقّ و عدالت گويند ، زيرا نگهدارى زبان و سخن حقّ ، اساس تمام خوبيها است .
و مقصود كلى اين است كه زبانتان را از دروغ نگهداريد و سخن راست و حقّ گوييد . و اگر چنين كنيد خداوند نهايت خواستهء شما را ، از تزكيهء اعمال و قبول عبادتها و بخشيدن گناهان شما ، به شما عطا مىكند .
و چون خداوند دست يافتن به فوز عظيم را منوط به اطاعت از خود و رسولش كرد ، به دنبال آن فرمود :
إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ
؛ و مقصود خداوند از امانت اطاعت است . و لذا امر اطاعت را بسيار بزرگ كرد . و معناى كلى اين است كه اين اجرام بزرگ مانند آسمان ، زمين و غيره مطيع امر خدايند و از جهت وجودى و تكوينى و اين كه خداوند آنها را به صورتهاى گوناگون و هيأتهاى متفاوت خلق فرموده ، هرگز از مشيّت خدا سرپيچى نمىكنند . و اما انسان در چيزهايى كه لازم است اطاعت كند و مطيع اوامر و نواهى