ارادهء خدا حفظ كند و جز خدا براى خلق هيچ يار و ياورى نخواهد بود . ( 17 )
خداوند آنان كه مردم را از جنگ باز مىداشتند و به برادران خود مىگفتند پيش ما بياييد به خوبى مىشناسد ، آنها مردمى ضعيفند و جز به مقدار كمى ، كارزار نمىكنند ( 18 )
آنها در همه چيز نسبت به شما بخيلند و هنگام لحظههاى بحرانى مشاهده مىكنى كه از شدّت ترس ، آن چنان به تو نگاه مىكنند و چشمهايشان در حدقه مىچرخد كه گويى مىخواهند قالب تهى كنند ، امّا هنگامى كه حالت ترس فرو نشست و خطر بر طرف شد ، سخت با زبان تند و گفتار خشن با كمال حرص و بخل سهم خود را از غنائم مطالبه مىكنند ، اينان هرگز ايمان نياوردهاند ، لذا خدا اعمالشان را ( چون همه رياست ) نابود كرد و اين كار براى خدا آسان است ( 19 )
آن منافقان گمان مىكنند هنوز لشكر احزاب نرفتهاند و اگر برگردند اينها دوست دارند در ميان اعراب باديه نشين پنهان باشند ( تا از جنگ بر كنار و آسوده باشند ) و از اخبار شما جويا گردند و اگر در ميان شما هم باشند جز اندكى پيكار نمىكنند . ( 20 )
تفسير :
وَ إِذْ يَقُولُ الْمُنافِقُونَ
؛ برخى گويند : گوينده معتّب بن قشير و امثال او از منافقان بودند كه مىگفتند : محمّد وعدهء گنجهاى ايران و روم را به ما داد و اكنون ما از ترس نمىتوانيم براى قضاى حاجت حركت كنيم اين به خدا قسم دروغ و نيرنگ است
يا أَهْلَ يَثْرِبَ
؛ مقصود از يثرب ، شهر مدينه است و برخى گويند : يثرب ، سرزمينى است كه شهر مدينه در يك ناحيهء از آن است .
لا مُقامَ لَكُمْ
؛ كلمهء « مقام » هم به ضمّ ( ميم ) و هم به فتح آن خوانده شده است و معنا اين است كه در اين جا ( داخل لشگرگاه ) جايى نيست كه شما توقّف كنيد و محلّى نيست كه شما را در آن جاى دهند يا خود شما در آن اقامت كنيد .
فَارْجِعُوا
؛ بنا بر اين به مدينه برگرديد . ( آن گويندگان ، به منافقان و ضعيف الإيمانها )