كه اين آيه را خواند و سپس گفت : ذهبت الأمانى هاهنا . « 1 »
وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ
، عاقبت پسنديده براى كسانى است كه از نافرمانى و معصيت خدا پرهيز كنند .
فَلا يُجْزَى الَّذِينَ عَمِلُوا
، به معناى فلا يجزون است و اسم ظاهر « الّذين » به جاى ضمير قرار داده شده ، تا اسناد « سيّئات » به آنها كه تكرار شده است ، پستى و فرومايگى بيشتر آنها را برساند .
إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ
، آن كه تلاوت و تبليغ و عمل به قرآن را بر تو واجب كرد ، ثواب مهمّى كه حقيقت آن درك نمىشود ، به تو ارزانى مىدارد .
لَرادُّكَ إِلى مَعادٍ
، تو را پس از مرگ به معاد و جايگاهى كه مخصوص تو است و براى هيچ فردى از مخلوقات نيست ، باز مىگرداند . و نكره بودن معاد هم براى همين عظمت مقام عود است . و برخى از مفسّران گويند : كه مراد از معاد ، مكّه است كه خداوند او را روز فتح مكّه به آن بازگردانيد ، و وجه نكره بودن معادل اين است كه اين بازگشت ، عظمت و مقام بزرگى به پيامبر ارزانى داشت و عزّت اسلام و مسلمانان را آشكار كرد .
برخى ديگر گويند كه اين آيه در سرزمين « جحفه » هنگام هجرت پيامبر ( به مدينه ) و در حالى كه اشتياق و دلبستگى به مكّه داشت ، بر او نازل شد . و جبرئيل آن گاه كه وعدهء بازگشت به مكّه را به پيامبر داد ، به او گفت : به مشركان بگو :
رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جاءَ بِالْهُدى
يعنى پروردگار من به كسى كه هدايت شده - مقصود خود پيامبر و ثوابهايى است كه خدا در آخرت به او مىدهد - داناتر است . « و من هو فى ضلال مبين » و نيز نسبت به كسانى كه در گمراهى هستند از هر فردى داناتر است ، منظور از اينها كافران و عقوبتهايى است كه در آخرت سزاوار آن هستند .
هامش
( 1 ) - آرزوها در اين جا از ميان رفت .