حاضر گردانيم در حالى كه به زانو در آمده باشند . ( 68 )
و بعد از هر گروهى بيرون آوريم هر كدام را كه نسبت به خداى رحمان سر كشى شان بيشتر باشد . ( 69 )
پس ما داناتريم نسبت به آنان كه براى داخل شدن به جهنّم سزاوارترند . ( 70 )
هيچكس از شما نيست مگر اين كه به دوزخ وارد مىشود اين امر به پروردگار تو قضاى حتمى است . ( 71 )
پس نجات دهيم آنان را كه پرهيزكارند و ستمكاران را در آن بگذاريم در حالى كه به زانو در آمدگان باشند . ( 72 )
و هنگامى كه بر آنان آيات آشكار ما خوانده شود ، كسانى كه كافر شدهاند به آنان كه ايمان آوردهاند مىگويند : كدام يك از دو گروه مقامش بهتر و مجلس و محفلش زيباتر است . ( 73 )
چه بسيار قبل از اينها به هلاكت رسانديم گروهى را كه از جهت متاع دنيا و هيئت و منظر از اينها نيكوتر بودند . ( 74 )
تفسير :
وَ يَقُولُ الْإِنْسانُ
؛ ممكن است مراد از انسان تمام جنس آن باشند و چون اين ، گفتهء جنس انسان است ، به همهء آنها نسبت داده شده ، و ممكن است مراد بعضى از آنها يعنى كافران باشند .
« اذا » در محل نصب به فعل مضمرى است كه « لسوف اخرج حيا » بر آن دلالت مىكند ، زيرا ما بعد لام ابتدا ، در ما قبلش عمل نمىكند و « ما » براى تأكيد است گويا كفّار گفتهاند : أ حقا انا سنخرج بعد الموت ، آيا براستى ما ، پس از مرگ از قبرها زنده بيرون خواهيم آمد ؟
أَ وَ لا يَذْكُرُ
؛ اين فعل به وسيلهء و او بر يقول عطف شده يعنى آيا اين سخن را مىگويد و نشئهء اولى را به ياد نمىآورد ، تا آن جا كه عالم آخرت را منكر مىشود ، زيرا عالم نخستين شگفتآورتر و دلالتش بر قدرت صانع بيشتر است ، چون خداوند همهء ممكنات را بى آنكه نمونهاى پيشين داشته باشد ، از عدم به وجود