وَ لا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ
؛ براى اين كه آنها پيرو تو نشدند و اسلام نياوردند غمگين مباش .
وَ لا تَكُنْ فِي ضَيْقٍ مِمَّا يَمْكُرُونَ
؛ و از مكر و كيد آنها دلتنگ و نگران مباش و ترسى به خود راه مده كه خداوند تو را از كيد آنها نگهدارى و حفظ مىكند .
گويند : ضاق الشّىء ضيقا و ضيقا با فتح « ضاد » يا كسر آن و به هر دو صورت خوانده شده است .
قُلْ عَسى أَنْ يَكُونَ رَدِفَ لَكُمْ بَعْضُ الَّذِي تَسْتَعْجِلُونَ
؛ چون كافران به رسيدن عذاب موعود شتاب داشتند به آنها گفته شد : كه برخى از آن عذاب ، كه منظور عذاب روز بدر است ، در پى شما است و به زودى شما را فرا مىگيرد .
و لام « لكم » يا براى تأكيد است ، مانند ( باء ) در آيهء :
وَ لا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ
؛ « يعنى با دست خود ، خود را به مهلكه و خطر نيفكنيد » . ( بقره / 195 ) يا « ردف » به معناى فعلى است كه به وسيلهء لام متعدّى مىشود مانند دنا لكم و أزف لكم و مقصود اين است كه [ عذاب موعود ] به دنبال شما است و شما را فرار مىگيرد .
واژههايى مانند : عسى ، لعلّ و سوف هنگامى كه در نويد و تهديدهاى پادشاهان ( و بزرگان ) به كار مىرود ، بر راستى ، و جزمى بودن آن كار دلالت مىكند و منظور اين است كه مىخواهند بگويند : ما در انتقام شتابى نداريم ، زيرا به پيروزى و رسيدن به مقصود اطمينان كامل داريم و مىدانيم كه از دست نمىرود .
معناى واژهء « فضل » به معناى افضال است يعنى اين كه خداوند با عقب انداختن كيفر كافران نسبت به آنها تفضّل و كرم فرموده است ، لكن بيشتر آنان حقّ اين نعمت را نمىدانند و از آن سپاسگزارى نمىكنند .
ما تُكِنُّ صُدُورُهُمْ
؛ كننت الشّىء و أكننته ؛ يعنى من آن چيزى را مخفى و پنهان كردم و مقصود آيهء شريفهء اين است كه خداوند به آنچه كافران ، از دشمنى و كيد و مكر نسبت به پيامبر صلى اللَّه عليه و آله بطور پنهانى يا آشكارا انجام مىدهند ، آگاهى دارد و آنها را