مى گويد : چهل سال نزد آنان اقامت داشت .
وَ فَعَلْتَ فَعْلَتَكَ
؛ يعنى قبطى را كشتى و تو به دليل اين كارت ، نسبت به نعمتهاى من و حق سرپرستى كه بر تو دارم ناسپاسى كردى . و حضرت موسى جواب داد :
قالَ فَعَلْتُها إِذاً وَ أَنَا مِنَ الضَّالِّينَ
؛ اين كار به سبب انحراف از راه درست يا فراموشى از من صادر شد . « 1 » و از اين مورد است اين آيه كه خداوند مىفرمايد :
أَنْ تَضِلَّ إِحْداهُما فَتُذَكِّرَ إِحْداهُمَا
؛ « اگر يكى از دو شاهد زن به انحراف رفت ديگرى به او ياد آورى كند . » ( بقره / 282 ) .
حضرت موسى با قرار دادن عبارت « ضالّين » به جاى « كافرين » تمام اتّهامهاى فرعون را دروغ خواند و نسبت كفر را از خودش دور كرد و با اين بيان فهماند كسى كه براى نبوّت برگزيده مىشود از صفت كفر دور است . بعلاوه موسى از اين كه سر پرستى فرعون را نعمت بنامد خوددارى كرد و روشن ساخت كه حقيقت انعام او به بردگى كشيدن بنى اسرائيل بوده ؛ زيرا قصد وى از اين كه موسى را نزد خود نگه داشته و از او محافظت كرده ، اين بوده است كه بنى اسرائيل را به بردگى بگيرد و فرزندانشان را سر ببرد ، با اين بيان موسى بر فرعون منّت گذاشت كه قوم وى را بردهء خود ساخته است .
لفظ « تعبيد » ؛ به معناى برده و خوار كردن آنها ( بنى اسرائيل ) است .
« تِلْكَ »
اشاره به صفتهاى مبهم و نامعلومى است كه تا تفسير نشوند ، فهميده نمىشوند . عبارتهاى بعدى بايد آن را توضيح دهند تا معناى آن فهميده شود .
هامش
( 1 ) - بهترين وجه در معناى آيه كه مضمون حديث امام هشتم نيز مىباشد اين است كه حضرت موسى توريه كرده : ظاهرش اين است كه من در آن روز راه حق را پيدا نكرده بودم ، امّا بعد خدا به سبب نبوّت حق را به من نشان داد ، ولى در باطن قصدش اين است كه من نمىدانستم اين كار مايهء اين همه درد سر مىشود ، يا اين كه در روز وقوع اين حادثه راه خانه را گم كرده بودم . تفسير نمونه ، ج 15 ، ص 204 ، نقل از تفسير نور الثقلين ، ج 4 ، ص 48 .