وَ عِبادُ الرَّحْمنِ
؛ اين عبارت مبتداست و خبر آن آيهء :
« أُوْلئِكَ يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ »
در اواخر سوره است . و جايز است كه خبر آن آيهء :
« الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ . . . »
باشد . « هونا » اين كلمه حال يا صفت است براى « مشى » يعنى راه رفتن با وقار و سكينه و هنگامى كه مصدر صفت واقع شود معناى مبالغه و زيادى را مىرساند . و « هون » در لغت به معناى مدارا و ملايمت و نرمش است و در مثل است كه : إذا عزّ أخوك فهن « 1 » و خلاصهء معنى آيه اين است كه آنها با وقار و سكينه و تواضع ، راه مىروند .
« سَلاماً »
؛ به معناى « تسلّم » است يعنى ما در برابر شما تسليم هستيم ، و رفتار زشت و بىادبانه با شما نمىكنيم ، ميان ما و شما نه خيرى است و نه شرّى يعنى ما كاملا تسليم شما هستيم ، بنا بر اين « سلام » به جاى « تسلّم » آمده است . و بعضى گويند :
يعنى مؤمنان به كافران گفتارى نيك مىگفتند تا از گناه سالم بمانند و منظور از ( جهل ) سفاهت و بىشعورى و كمى ادب است .
وَ الَّذِينَ يَبِيتُونَ
؛ « بات » بر خلاف ظلّ است « 2 » و صفت كسانى است كه تمام شب يا بيشتر از آن را در حال نماز و سجده باشند .
غَراماً
؛ به معناى هلاكت و خسران و زيان فراوان پايدار و هميشگى است . شاعر مىگويد ؛ إن يعاقب يكن غراما و إن يعط جزيلا فانّه لا يبالي . « 3 » و از اين مادّه است ( غريم ) ( بستانكار ) زيرا بستانكار در گرفتن طلبش پا فشارى مىكند ( و معنى تمام
هامش
( 1 ) - هر گاه دوستت به مقامى رسيد و عزّت يافت ، تو تواضع كن .
( 2 ) - بات يفعل كذا ( يعنى در شب كارى را انجام داد ) ضلّ يفعل كذا ( يعنى در روز كارى را انجام داد ) ترجمهء منجد الطلّاب .
( 3 ) - اگر دشمنان را عذاب كند موجب نابودى آنان مىشود و اگر مال بسيار ببخشد آن را زياد نمىشمرد .