( بقره / 195 ) ؛ يا زايد نيست ( بلكه به معناى سببيّت است ) . يعنى افعلى الهزّ به .
« جنىّ » : چيده شده ، جنيت الثمرة : ميوه را چيدم .
« فَكُلِي »
پس اى مريم از اين خرماى تازه بخور و از آب جوى بنوش و ما براى تو در نهر آب و خرما دو فايده قرار داديم ، يكى خوردن و آشاميدن ، دوّم نور چشم و گشادگى سينه كه هر دو معجزه است . از امام باقر عليه السّلام نقل شده است : براى زنى كه تازه وضع حمل كرده چيزى شفا بخشتر از خرماى تازه نيست ، زيرا خداى تعالى مريم را آن گاه كه تازه وضع حمل كرده بود از آن إطعام فرمود . « 1 »
فَإِمَّا تَرَيِنَّ
؛ اصل آن ، تراينّ است ، همزه در استعمال حذف شده ، و ياء ، ضمير مخاطب مؤنّث مىباشد . « 2 » يعنى اگر كسى را ديدى كه از تو دربارهء فرزندت سؤالى داشته باشد ، به او بگو كه من بر خود روزهء سكوت واجب كردهام . در آن زمان مردم در حال روزه از سخن گفتن هم خوددارى مىكردند ولى پيامبر اسلام از اين روزه منع فرمود ، چون در شريعت او اين روزه نسخ شد .
جمله « تحمله » : حال از ضمير مرفوع در « اتت » يا از « هاء » مجرور در « به » يا از هر دو مىباشد .
شَيْئاً فَرِيًّا
؛ امر با عظمت و بديعى يا امرى زشت را گويند .
هارون برادر پدرى مريم به نيكوكارى و حسن سيره مشهور بود . بعضى گفتهاند هارون ، همان برادر موسى است و مريم از نسل او مىباشد و اين اصطلاح ، مشهور است كه مىگويند : « يا أخا تميم » ، مراد يكى از اهل قبيلهء تميم است . ( در مؤنث مىگويند يا اخت تميم ) بعضى ديگر گفتهاند مردى نيكوكار يا گنهكارى بوده و مردم
هامش
( 1 ) -
لم تستشف النفساء به مثل الرطب كان اللَّه اطعمه مريم عليهما السلام فى نفاسها .
( 2 ) - يا ( ضمير مفرد مخاطب مؤنّث ساكن بوده ) و چون ميان « يا » و نون اوّل مشدّد التقاء ساكنين بوده ، يا ، حركت كسره گرفته است . خلاصه از مجمع البيان .