زبور كه يك مرتبه فرو فرستاده شدند .
« كَذلِكَ »
اين كلمه جواب آنهاست ، يعنى حكمت و فايدهء اين كه قرآن را بتدريج فرو فرستاديم اين است كه به اين وسيله قلب تو نيرومندتر و نگهدارى و حفظ قرآن آسانتر مىشود ، زيرا هر علمى كه بتدريج عرضه و حفظ شود باعث تقويت دل مىشود . علاوه بر آن در قرآن ناسخ و منسوخ است و هر جوابى مطابق با سؤال بايد باشد و اينها با يك مرتبه نازل شدن منافات دارد . گذشته از اين پيامبر درس ناخوانده و امّى بود و خواندن و نوشتن نمىدانست ناگزير براى فهماندن و القاء ( وحى ) به او بتدريج نازل شد در صورتى كه حضرت موسى و حضرت عيسى خواندن و نوشتن مىدانستند .
وَ رَتَّلْناهُ
؛ عطف است بر فعلى كه « كذلك » به آن مربوط مىشود . مثل اين كه خداوند فرموده است : ما قرآن را جدا جدا و پى در پى مرتّب آيهاى بعد از آيه و سورهاى بعد از سورهاى فرو فرستاديم يا دستور داديم كه با تأنّى و با انديشه در آن خوانده شود .
كلمهء « ترتيل » در خصوص دندانها گفته مىشود [ كه به معنى منظّم و مرتّب بودن است ] « 1 » و گويند : ثغره رتل و مرتّل اى مفلّج : دندانهاى او زيبا و مرتّب و از هم گشاده است . و گويند : ترتيل به اين معناست كه نزول قرآن تدريجى و با درنگ و در مدّت طولانى بوده است .
وَ لا يَأْتُونَكَ
؛ سؤالهاى عجيب و بيهوده از تو نمىكنند مگر آنكه ما جوابى كه حقّ است و در معنا از سؤال آنها بهتر است به آنها مىدهيم كه جز قبول آن راه گريزى براى آنها نيست .
كلمهء « تفسير » به جاى معنى آمده است زيرا تفسير همان پرده برداشتن از معناى
هامش
( 1 ) - مفلّجة من الأسنان : دندانهايى كه از هم فاصله دارد . ترجمهء منجد الطلّاب - م .