پشت سر ديگران مخفى مىشوند و به يكديگر پناه مىبرند . بعضى گفتهاند : بدون اجازهء آن حضرت از ميان جمعيّت يواشكى مىگريختند . و بعضى گفتهاند : از جهاد و ميدان جنگ پنهانى فرار مىكردند ، و جنگ ناكرده بر مىگشتند . و گروه سوم گفتهاند :
در بين خطبهء پيامبر در نماز جمعه مخفيانه برمىخواستند و مىگريختند .
الَّذِينَ يُخالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ
؛ خالفه الى الأمر : آن شخص در رفتن به سوى كارى با فرمانده مخالفت كرد و بدون اجازهء او به آن كار دست زد . از همين قبيل است قول خداوند
وَ ما أُرِيدُ أَنْ أُخالِفَكُمْ إِلى ما أَنْهاكُمْ
؛ « اراده ندارم كه شما را از چيزى نهى كنم و خود با شما مخالفت كرده آن را انجام دهم » ( هود 11 / 78 ) و خالفه عن الأمر : وقتى است كه بدون اجازهء فرمانده از كار خود باز ايستد ، مفعول « يخالفون » حذف شده و ضمير در « امره » براى اللَّه يا رسول است . بنا بر اين معناى آيه اين مىشود كه غير مؤمنان يعنى منافقان ، مردم را از اطاعت فرمان پيغمبر ، و خدا ، و دين او ، باز مىداشتند .
أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ
؛ [ بايد آنان كه مخالفت فرمان خدا يا پيامبر مىكنند از اين بترسند ] كه آزمايشى در دنيا بر ايشان پيش آيد و نفاق آنها را آشكار سازد . از امام صادق عليه السّلام چنين نقل شده است يعنى اين كه پادشاهى ستمگر ( در دنيا ) بر آنها چيره شود . « 1 »
« أَوْ عَذابٌ أَلِيمٌ »
يا عذابى دردناك در آخرت دامنگير آنان شود مطلب ديگرى كه از اين آيه بر مىآيد آن است كه اوامر پيامبر دلالت بر وجوب مىكند .
قَدْ يَعْلَمُ ما أَنْتُمْ عَلَيْهِ
؛ حرف « قد » براى تأكيد است كه حتما خداوند از مخالفت آنها آگاه و مطّلع است و تأكيد علم خداوند در اين امر حاكى از قطعيت كيفر و عذاب الهى است ، و دليل بر اين كه « قد » در اين جا ، مفيد تأكيد است ، آن است كه هر گاه بر
هامش
( 1 ) -
ان يسلط عليهم سلطان جائر .