وَ لَمْ يَمْسَسْنِي بَشَرٌ
؛ منظور از تماس با بشر نكاح از راه حلال است ؛ چنان كه در سورهء بقره آيه 237 در مورد طلاق مىفرمايد :
مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ
؛ « پيش از آن كه با زنان همبستر شويد » اما در بارهء زنا و همبسترى نامشروع مىگويند : فجر بها ؛ و از اين قبيل .
« بغى » : زن زناكارى كه مردها را به سوى خود مىخواند ، اين كلمه نزد مبرّد بر وزن فعول است كه در اصل « بغوى » بوده ، و سپس « واو » در « ياء » ادغام شده است .
بعضى گفتهاند بر وزن فعيل است و اگر فعول مىبود گفته مىشد : « بغوّ » چنان كه مىگويند : فلان نهو عن المنكر .
وَ لِنَجْعَلَهُ آيَةً لِلنَّاسِ
؛ بعد از اين جمله ، عبارت « فصلنا ذلك » در تقدير است و معناى آيه اين است : و به منظور اين كه او را نشانهاى براى مردم قرار دهيم اين كار را انجام داديم . و ممكن است اين جمله را عطف بر علّت مقدّر بدانيم ؛ در اين صورت تقدير آيه چنين مىشود لنبيّن به قدرتنا و لنجعله آية . يعنى ، تا اين كه قدرت خود را بنمايانيم و او را آيتى قرار دهيم .
وَ كانَ أَمْراً مَقْضِيًّا
؛ در معناى اين جمله دو احتمال است :
1 - اين امرى حتمى بوده كه در لوح محفوظ نوشته شده و به طور قهرى دربارهء تو جريان دارد .
2 - اين امرى سزاوار انجام شدن است ، چون هم آيه و هم رحمت است و مراد از « آيه » وسيلهء عبرت گرفتن و دليل بر قدرت خداوند و منظور از رحمت ، شريعتها و الطاف خداست ، و هر امرى كه چنين باشد شايستهء انجام شدن است . از ابن عباس نقل شده است كه مريم از گفتهء جبرئيل دلش آرام گرفت . جبرئيل به آن حضرت نزديك شد و در گريبان لباس او دميد در همان ساعت مريم آبستن شد . از امام باقر عليه السّلام روايت شده است كه فرمود همان ساعت بچه در رحم حضرت مريم كامل شد ، چنان كه در رحم زنان عادى و در مدّت نه ماه كامل مىشود . موقعى كه مريم