« لا تجأروا » به آنها گفته مىشود : فرياد نكنيد زيرا برايتان سودى ندارد .
إِنَّكُمْ مِنَّا لا تُنْصَرُونَ
؛ از سوى ما يارى و از عذابمان ممنوع نخواهيد شد يا از ناحيهء ما - پيروزى و كمكى نصيبتان نمىشود .
« مُسْتَكْبِرِينَ بِهِ »
ضمير در « به » به بيت الحرام يا حرم ، باز مىگردد و « با » حرف جرّ متعلّق به « مستكبرين » است : آنها بر مردم تكبّر مىكردند و به اين افتخار مىكردند كه سر پرست حرمند . ممكن است ضمير « به » را به « آيات » كه به معناى كتاب است ارجاع دهيم ، و معناى استكبار آنان به قرآن اين است كه آنها از روى كبر و غرور قرآن را تكذيب مىكردند ، و چون « مستكبرين » متضمّن معناى « مكذّبين » گرديده لذا با حرف « باء » متعدّى شده است . يا اين كه به سبب تكذيبشان نسبت به قرآن مغرور شدند و آن را قبول نكردند ، بنا بر اين ، وقف بر « به » خواهد بود . و نيز مىتوان « باء » را متعلّق به « سامرا » دانست ، يعنى آنها پيوسته مشغول طعن زدن بر قرآن بودند و آن را سحر و جادو ، و شعر مىناميدند و به پيامبر ناسزا مىگفتند ، و منظور از كلمهء « سامر » گروهى است كه از ( جلسات سرّى ) شبانه از پيامبر بدگويى مىكردند و نيز مىتوان آن را متعلق به
« تَهْجُرُونَ »
دانست ، يعنى پيوسته به ناسزا گويى مشغول بودند و بنا بر دو وجه اخير مىتوان در مستكبرين ، وقف كرد .
« تهجرون » از ( باب افعال ) به ضمّ « تاء » نيز خوانده شده است ، از « اهجر الرّجل فى منطقه » آن مرد ناسزا گفت ، و « هجر » به ضمّ يعنى فحش .
و معناى « تهجرون » ( به فتح تاء ) از « هجر » به فتح « ها » ممكن است به اين معنا باشد : كفّار از آيات و كتاب من دورى مىكنند و از آن اطاعت نمىكنند و آن را تكذيب مىنمايند .
[ سوره المؤمنون ( 23 ) : آيات 68 تا 77 ]
أَ فَلَمْ يَدَّبَّرُوا الْقَوْلَ أَمْ جاءَهُمْ ما لَمْ يَأْتِ آباءَهُمُ الْأَوَّلِينَ ( 68 ) أَمْ لَمْ يَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ فَهُمْ لَهُ مُنْكِرُونَ ( 69 ) أَمْ يَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ بَلْ جاءَهُمْ بِالْحَقِّ وَ أَكْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ كارِهُونَ ( 70 ) وَ لَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ أَهْواءَهُمْ لَفَسَدَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِيهِنَّ بَلْ أَتَيْناهُمْ بِذِكْرِهِمْ فَهُمْ عَنْ ذِكْرِهِمْ مُعْرِضُونَ ( 71 ) أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجاً فَخَراجُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَ هُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ ( 72 )
وَ إِنَّكَ لَتَدْعُوهُمْ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ ( 73 ) وَ إِنَّ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ عَنِ الصِّراطِ لَناكِبُونَ ( 74 ) وَ لَوْ رَحِمْناهُمْ وَ كَشَفْنا ما بِهِمْ مِنْ ضُرٍّ لَلَجُّوا فِي طُغْيانِهِمْ يَعْمَهُونَ ( 75 ) وَ لَقَدْ أَخَذْناهُمْ بِالْعَذابِ فَمَا اسْتَكانُوا لِرَبِّهِمْ وَ ما يَتَضَرَّعُونَ ( 76 ) حَتَّى إِذا فَتَحْنا عَلَيْهِمْ باباً ذا عَذابٍ شَدِيدٍ إِذا هُمْ فِيهِ مُبْلِسُونَ ( 77 )